#13 Is AI creatief? Slaagt AI voor de Lovelace Test? In gesprek met Hubert Jan Hubeek
Waar het over gaat
In dit gesprek is muzikant, audio-technicus en programmeur Hubert Jan Hubeek te gast.
Als je de berichten in de media mag geloven dan worden deze drie disciplines momenteel volledig overgenomen door AI. Ik ben benieuwd of AI al echt zover is dat het de creativiteit van de mens kan overnemen, of dat we AI meer toedichten dat het daadwerkelijk is. Hubert Jan gebruikt AI volop in al zijn werk, maar werkt vooral samen met AI. Beluister of AI al kan slagen voor de Lovelace-test.
Hubert Jan heeft een extra instrument in zijn studio, AI, dat hij dagelijks inzet, maar het is de kunst van het herkennen wat het creatief maakt en meesterschap wat het nodig heeft.
De Lovelace-test is een test voorgesteld door informaticus en filosoof Selmer Bringsjord als een alternatief voor de bekende Turing-test. De Lovelace-test is ontworpen om te beoordelen of een kunstmatige intelligentie in staat is tot echte creativiteit, in plaats van simpelweg menselijke intelligentie na te bootsen.
Dit en nog veel meer over creatieve processen staan in dit gesprek centraal.
“De grap is dat ik op al die plekken nog geen enkel ontslag heb gezien vanwege AI.”
Hubert Jan Hubeek
Het gesprek vindt plaats in de studio van Hubert Jan, saxofonist, audiotechnicus en programmeur. In alle drie zijn vakken gebruikt hij AI, en toch heeft hij nog niemand ontslagen zien worden vanwege AI; wel moeten mensen meer werk in minder tijd doen. Met ChatGPT bouwde hij apps voor een filmproductie: de code die terugkwam klopte vaak niet, maar hij zag waar de fout zat en kon hem herstellen. Mens en machine samen leveren volgens hem het beste resultaat.
Daarna gaat het over creativiteit. Hubert Jan ziet die vooral in het herkennen van wat mooi of juist is, zoals een fotograaf die de ene bruikbare foto van een rolletje kiest. Leren beginnen met een leeg blad hoort daarbij, en ChatGPT zou een goed hulpmiddel kunnen zijn om bijvoorbeeld te leren samenvatten. Ze bespreken de door AI voltooide Tiende Symfonie van Beethoven, de Turing-test, Kurzweil, John Cage, Kyteman en Max Verstappen, en eindigen met de uitspraak van Dijkstra over de vraag of een onderzeeër kan zwemmen.
“Leeg blad en beginnen is iets wat je moet leren. En daar moet je mee geconfronteerd worden.”
Hubert Jan Hubeek
Transcript
Het hele gesprek
Ongeveer 59 minuten · automatisch uitgeschreven en licht bewerkt
Lees het hele gesprek
Jan Jaap
Je luistert naar het eerste stukje van de Tiende Symfonie van Beethoven. Beethoven heeft deze symfonie echter niet zelf afgemaakt. Beethoven zelf liet alleen een aantal schetsen en muzikale fragmenten na. Maar hoe kan het dan dat we nu dan toch naar deze symfonie luisteren? Het was een Duits telecombedrijf dat een paar muzikanten, componisten en AI-technici verzamelden. Ze bestudeerden en analyseerden Beethoven’s werk, onderzochten zijn muzikale stijlen, patronen en met behulp van de schetsen en AI werd dit stuk gecreëerd. En eerlijk is eerlijk, als ik het verhaal niet had gekend, was het mij niet opgevallen. Dan had ik gedacht dat ik naar een originele Beethoven zat te luisteren. En luisterend naar dit project komen er allemaal vragen in me op. Vooral de vraag, kan AI ons werk eigenlijk overnemen? Zijn wij inwisselbaar en heeft AI zelf een creatief vermogen? Oftewel zijn wij als creatief wezen inwisselbaar door AI. Ik ga met deze vragen op pad naar Hubert Jan Hubeek.
Hubert Jan
The question of whether a computer can think is no more interesting than the question of whether a submarine can swim.
Jan Jaap
Hubert Jan is saxofonist, programmeur en in zijn studio neemt hij reclamecommercials op. Allemaal banen die inwisselbaar zijn door AI. Als ik de krant en het dagelijkse sentiment mag geloven.
Hubert Jan
De grap is dat op al die plekken heb ik nog geen enkel ontslag gezien vanwege AI.
Jan Jaap
Ik bevraag Hubert Jan wat creativiteit eigenlijk is. En wat wij van het creatieve maakproces kunnen leren in het onderwijs.
Hubert Jan
Ik zou heel graag willen dat mijn zoon op school leert hoe hij goed met ChatGPT moet omgaan. Terwijl dat wordt nu als een soort slechtheid iets gezien. Maar eigenlijk moet de leraar gewoon zeggen schrijf een samenvatting van dit boek met ChatGPT.
Jan Jaap
Want schoonheid, of noem het persoonsvorming, vraagt om je te verhouden, om een oordeel te vellen. En dat kan juist met behulp van AI in het onderwijs versterkt worden.
Hubert Jan
Het gaat om het herkennen van die schoonheid of van de correctheid. Als een topfotograaf een rolletje heeft ontwikkeld, dan herkent hij de enige gebruikbare foto uit die 30, 40 foto’s die er op dat rolletje staan. Blindelings en onmiddellijk zegt hij, ja die moeten we hebben.
Jan Jaap
Mijn naam is Jan Jaap Hubeek en dit is de podcast over de invloed van AI in het onderwijs. Hubert Jan, welkom in de podcast.
Hubert Jan
Dankjewel.
Jan Jaap
We zitten gewoon in jouw studio. In deze studio heb je meerdere commercials opgenomen. Er zijn platen opgenomen. Op welke manier speelt Artificial Intelligence een rol in jouw drie beroepen?
Hubert Jan
Ja, heel veel. Alleen het is wel een beetje zo dat het als muzikant, als audiotechnicus en als developer van code… Het buswoord AI kan je gewoon de hele dag gebruiken om je werk te doen. Maar dat ligt natuurlijk allemaal wel wat geduanceerder dan het buswoord zelf. In principe is natuurlijk het opnemen van muziek of stem. Of op het moment dat je audio gaat opnemen. Met allemaal geautomatiseerde processen kom je in aanraking. Als audiotechnicus werk je natuurlijk met techniek. En dan moet je geluid omzetten in iets wat opgenomen is. Zodat het afgespeeld kan worden en gereproduceerd kan worden. En dat misschien mooier maken of veranderen. En als muzikant, ik ben saxofonist, heb ik gewoon een analoge toeter. En daar moet ik dan in een productie in spelen. Of meespelen. Daar is niet zoveel AI op mogelijk letterlijk. Ik moet gewoon blazen en ik moet weten hoe ik mijn toonladders moet spelen. Ik moet van blad kunnen lezen of improviseren of wat dan ook. Daar is geen stukje AI bij te ontdekken.
Jan Jaap
Dus zodra het geluid dan eigenlijk elektronisch wordt, dan kan je daar eigenlijk mee gaan toveren en kan je daar alles mee doen wat je wil. En AI helpt je daarbij.
Hubert Jan
Ja, AI is natuurlijk sowieso iets wat in de wereld van de elektriciteit komt. Op het moment dat er een stekker in wordt geplugd, dan kan je bij wijze van spreken in de wereld van de AI of de AI terechtkomen. En die tools kan je dan gaan gebruiken. Want in de analoge wereld hebben we het niet. Dus onze wasmachine, daar moeten we gewoon onze was in doen. En onze afwas moeten we gewoon met de hand doen. Het liefste, dat zou je natuurlijk willen dat AI voor jou de afwas doet en je wasmachine behandelt.
Jan Jaap
Maar je wasmachine kan wel voor jou berekenen wanneer de stroom het goedkoopst is. Wanneer die zelf aan moet gaan en jou berichten wanneer het klaar is.
Hubert Jan
En dat is dus te gek. En als hij nog een stapje verder zou gaan om voor jou te zeggen van ik ga nu dit wasprogramma gebruiken. En dat hij dan op basis daarvan het juiste poeder of vloeistof erin stopt. en je dan een berichtje geeft dat je nu het in de droger moet doen omdat anders het weer erin slaat. Dat zou natuurlijk helemaal te gek zijn, want dan hoef je daar niet meer over na te denken. Maar op een of andere manier zijn die taken nog steeds wel redelijk analoog.
Jan Jaap
Oké, ik ben overtuigd dat jouw rol als saxofonist, als analoog saxofonist, die zou blijven bestaan. Maar een programmeur en een audio-engineer, dat is toch niet meer nodig? Die banen verdwijnen toch?
Hubert Jan
Ja.
Jan Jaap
Dat kan toch overgenomen worden?
Hubert Jan
De grap is dat op al die plekken heb ik nog geen enkel ontslag gezien vanwege AI. Het zorgt er alleen voor dat de mensen die audiotechnicus zijn, meer werk in minder tijd moeten gaan doen. Omdat ze namelijk ook meer werk kunnen doen met behulp van die tools. En bij developers zie ik ook dat er meer van hun verwacht wordt. Omdat ze die tools hebben.
Jan Jaap
Je programmeert dagelijks, je maakt toolings, je maakt features, je maakt allerlei oplossingen.
Hubert Jan
Applicaties. En dat kan in een… Ik maak applicaties voor de overheid. Het laatste project wat ik als ZZP’er heb gedaan is voor film. En dan maakte ik mobiele apps die zich gedroegen zoals het script in de film voorschreef. Dus dan maakte ik een app waarop iemand opgebeld werd. Maar die werd niet opgebeld, maar dat zag er dan op de telefoon zo uit alsof die opgebeld werd.
Jan Jaap
Om dat te ontwikkelen, hoe maak jij dan gebruik van AI of ChatGPT?
Hubert Jan
Het was echt ordinair, was dit, hoe ik daar gebruik van maakte. Want ik zei dan gewoon tegen ChatGPT, ik wil een iPhone app maken die lijkt op Find My iPhone. En dan kreeg ik de code terug. En die klopt ervoor geen kant. En ik heb zelf zes jaar lang mobiele apps ontwikkeld voor verschillende bedrijven. Ik zag dan meteen ook waarom het niet werkte. Maar het scheelde me dus wel de eerste twintig minuten opstarten en nadenken hoe wil ik het hebben enzovoort. Ik kreeg gewoon een niet werkend idee wat met even links en rechts een schopje geven. Het wel ging doen op de manier waarop dat programma dat aandroeg. En toen had ik dus, normaal zou ik daar denk ik twintig minuten of dertig minuten mee bezig zijn geweest. Maar nu was het in een paar seconden. En dan kon ik denken, oh maar ik wil het eigenlijk niet op deze manier doen, op deze denkwijze. Ik wil het eigenlijk anders gestructureerd hebben. En dan zei ik dat tegen ChatGPT en dan kwam er dus weer nieuwe code uit die ook weer niet werkte. En dan met een paar tikjes had ik uiteindelijk toch die app basaal gesproken. En daarna kon ik het aan gaan kleden naar de wensen van de regisseur en het script of van de cameraman. Dat scheelde mij echt een enorme bakker met tijd. Omdat je gewoon al iets, een soort malletje of een template krijgt. Als je hier nou mee begint, dan heb je al iets om mee vooruit te gaan.
Jan Jaap
Dus eigenlijk is het dan echt helemaal ondersteunend. En jij geeft er de goede touch aan.
Hubert Jan
Ja, dus als ChatGPT het eens eentje had gedaan, dan was die ontslagen door de productiemaatschappij van die film. Als ik het in mijn eentje had gedaan, dan had ik er meer tijd voor moeten nemen. En ik kreeg nu het compliment terug dat ik de apptovenaar was. Omdat het zo snel dat ik ze hun dan een antwoord op hun vraag gaf. Kan je ook een Find My iPhone? Ja, heb je hem. Een uurtje later of zo kregen ze dan via de WhatsApp. Kregen ze een screen videootje van hoe dat ding dan werkte.
Jan Jaap
Dus de combinatie mens en ChatGPT. Die maakt dat je de klant eigenlijk gelukkig hebt gemaakt door te leveren wat hij wil.
Hubert Jan
Zeker, ja.
Jan Jaap
Nou lees ik een boek, Ray Kurzweil. En die zegt eigenlijk dat de hele biologische evolutie wordt overgenomen door de technologische evolutie. Dus jij zit ergens in die evolutie. Je bent nog nodig om ChatGPT te vertalen naar de wens van de wens. Zit jij nu in het langdradige nu als in de tijdsbestek dat jij dus nog nodig bent om die vertaling te maken tussen de regisseur en ChatGPT? En zou het over vijf jaar wellicht anders zijn dat ChatGPT begrijpt wat die regisseur heeft? Wat die regisseur misschien wel wil.
Hubert Jan
Ik ben dan geneigd om een stapje naar achteren te doen. En dan schiet me een ander verhaal te binnen wat relevant is in mijn ogen. Dat is dat de vliegtuigen van tegenwoordig, die zijn nog maar best wel kort overgegaan op volledig elektronische besturing. Dus als een piloot aan zijn stuurtje naar links of naar rechts draait, dan liepen er gewoon draden door die grote vliegtuigen. Die miljoenen kosten. En met die draden werden dan uiteindelijk die panelen van die vleugels en motoren enzovoort. Werden aangestuurd. Net zoals in de tijd van Wright. De gebroeders Wright. Die gingen vliegen.
Jan Jaap
Gewoon op je fiets. Als je in je remmen knijpt. Dan gaat dat kabeltje. Die trekt gewoon die remmen aan. Zeg maar.
Hubert Jan
Niet letterlijk één op één. Want er zal ook wel een soort stuurbekrachtiging op zijn. Maar het was wel gewoon. Als je dat draadje doorknipte. Dan verloor die besturing zijn functie. En dan was er wel altijd, volgens mij was eigenlijk altijd al dat ze het dan elektronisch al deden. Maar dan moest er gewoon in het vliegtuig, moest er ook nog zo’n draadbesturing mogelijk zijn. Om terug te komen op je vraag. Dat heeft dus echt jaren geduurd voordat dat vliegtuig dat los heeft durven te laten. Uit hoofden van veiligheid. Nou ja, ik vraag me af of het echt veiligheid. Ik denk dat het meer perceptie van de wereld waarin we leven was. We kunnen toch niet afgaan op dat iets op een batterij of elektriciteit ons altijd in de lucht gaat houden. Als we zo meteen gaan er 200, 300, 400 mensen dood omdat het op onze batterij leeg is. Of omdat er een bliksem inslaat of wat voor reden dan ook te bedenken valt. Er was dus gewoon angst om dat niet te doen. Dus altijd om een soort analoge verbinding te houden. En ik denk dat op het moment dat jou gevraagd wordt van wil jij nu door een AI apparaat geopereerd worden of berecht worden of gejureerd worden met iets. Of door een mens. Dat je eerste reactie bij als het levensbedreigend zou kunnen zijn. Is denk ik toch dat je zegt geef mij maar een mens die me gaat opensnijden. Dat hoef ik niet door een robot te laten doen. Maar als je dat boek van Hannah Fry, die wiskundige, algoritme heeft ze geschreven en daarin laat ze zien dat als een rechter samen met AI iemand zijn case voor de rechtbank gaat behandelen, dat er eigenlijk dan pas een soort synergie ontstaat, die letterlijk synergie is. Dus er komt meer resultaat uit dan als alleen de rechter het deed of alleen de AI-algoritmes het aan gingen pakken.
Jan Jaap
Dat is grappig dat je dat zegt, want dat zie je ook bij kankeronderzoek Dus dat de arts met de uitkomsten van scans nog fouten kan maken. AI maakt zelf ook daar nog fouten in. Maar samen maken ze bijna geen fouten.
Hubert Jan
En dat gebeurde dus ook met die apps. Dus ik kreeg gewoon een prut app terug. Maar ik zag waar de prut zat. En kon het herstellen. En kon het laten doen wat ik wilde dat het ging doen. En als ik het in mijn eentje had gedaan. Dan had ik er langer over gedaan. Dan had ik misschien ook wel een andere afslag genomen. Maar nu was het ook niet zo heel duur in tijd. Om een andere afslag te nemen. Want ik kon zeggen, probeer het eens op deze manier en probeer het eens op deze manier. En dan heb je binnen seconden iets feitelijk werkends voor je neus. Waar je dan een beslissing over kan maken. En dat kan je dan beslissen om daar tijd in te gaan stoppen. Maar dan heb je wel al iets werkends.
Jan Jaap
Maar dan ben je ook een lief van je eigen portemonnee.
Hubert Jan
Nee, dat ben je niet.
Jan Jaap
Anders had je toch meer uren kunnen schrijven.
Hubert Jan
Ja, dat klopt. Maar die hele kunstwereld draait op geen geld. Dat is ongeveer de basis van elke productie. En dat moest ook in acht uur. In totaal was dat het budget. Dat moest ook allemaal binnen acht uur gebeuren. Als ik het zonder ChatGPT had gedaan. Dan was ik denk ik misschien wel. Wat zal het zijn? Dertig uur bezig geweest.
Jan Jaap
En dan was dat niet mogelijk geweest?
Hubert Jan
Nee. Nou ja, het was wel mogelijk geweest. Maar in de cultuursector is het dan nu. Eigenlijk altijd de usance geweest. Dat je dan die dertig uur erin stak. En zorg dat je een tweede keer een opdracht kreeg. En dat dan je uren maar voor verlies nam. En dat je dan die acht uur maar schreef.
Jan Jaap
Even terug naar die harde kabel die in dat vliegtuig loopt. Dus we vertrouwen erop dat als de mens aan de kabel trekt. Dat de flap van het vliegtuig uitgaat waardoor die remt. Dat vinden we toch fijner dan een soort Pandora’s box. Waarin we niet zien wat die doet. En AI al helemaal niet hoe die tot een uitkomst komt. In hoeverre speelt creativiteit een rol in jouw werk? En in hoeverre kan AI creativiteit overnemen? Of eigenlijk is het gewoon de grote vraag, is AI uit zichzelf creatief of niet?
Hubert Jan
Ja, dat is een goede vraag. Het is eigenlijk weer hetzelfde, tenminste veelgehoorde klacht bij creatieve mensen op me heen. Die zeggen dus, laat AI dan maar gewoon de was doen en hem afwas doen. Dan verzin ik wel een tekstje of een muziekje of een weet ik wel wat.
Jan Jaap
Dus AI zorgt dat je tijd overhoudt.
Hubert Jan
Precies en dat was ook de revolutie in de jaren zestig denk ik. Met het huishouden of misschien wel in de jaren veertig of dertig. Waarbij we een wasmachine kregen en een stofzuiger kregen. En waardoor we opeens twee verdieners in een familie konden hebben. Maar nu is het, als ik kijk naar het muziek maken. Daar heb je sinds de jaren 40, 30, heb je een stroming, die heet, misschien een beetje later, 50, die zijn ze aleatoriek gaan noemen. En aleatoriek staat voor toeval of kans in het proces van het creëren van muziek. En dan heb je mensen als Cage, La Monte Young, en dat zijn componisten die laten dingen gebeuren, zien daar de schoonheid van in en gebruiken dat als inspiratie of zelfs als een [?]. Je hebt bijvoorbeeld, La Monte Young heeft een boekje geschreven met allemaal composities erin. En een van die composities is dan, ga zitten, hou je mond en luister. Doe dat twee minuten lang of zo. En dat is dan het stuk. Het beroemde stuk van Cage is natuurlijk dat 4’33”, waarbij iemand achter een piano moet gaan zitten en die moet dan de rusten gaan tellen. En dat duurt dan precies 4’33”. Maar dit luisteren naar je omgeving en dat dan als stuk zien. En wat er dan gebeurt, accepteren als toevallige samenhoop van omstandigheden. Dat is dan de schoonheid. Dat zie je bijvoorbeeld ook terugkomen in zo’n film als de American Beauty. Die je misschien wel gezien hebt waarbij je dan zo’n plastic zak door het beeld dwarrelt. Bij zo’n garage. En die jongen heeft dat met zijn videofilm camera opgenomen. En dat is zijn allermooiste opgenomen film die hij dan gemaakt heeft. Maar dat is in principe natuurlijk gewoon door de wind speelt met die plastic zak. En dat zorgt ervoor dat er een mooi beeld ontstaat. Die toevalligheid van omstandigheden, die is in de technieken van het spelen van componisten, die is benoemd vanaf dat moment. Dus inspiratie als iemand wordt wakker en heeft de symfonie in zijn hoofd, Want ik ken vrij weinig mensen die dat hebben. Maar sommige mensen hebben wel een soort klank of een idee. Dat moeten ze dan gaan uitwerken. En daar hebben ze dan hun technieken voor. Om dat te verklanken of op te schrijven. Als ik ga genereren, dan ga ik vaak muziek gaan maken. Dan weet ik wel ongeveer wat ik wil hebben. Maar dan weet ik nog niet hoe ik daar moet komen. Of ik heb helemaal geen idee. En dan is het heel leuk als je je computer de opdracht kan geven. om iets in een bepaalde hoek te doen. Of een bepaalde opdracht te geven waardoor die iets gaat doen, maar dat het altijd net een beetje anders is. En dan kom je dus op een soort gebied terecht waarbij je van toevallig toevallige dingen gaat doen en dat gewoon op gaat nemen of in je hoofd gaat laten gebeuren. En dan pak je eruit wat je moeit vindt tot meer geregisseerd toevallig. Dus je kan bijvoorbeeld een drum patroon maken met teveel noten. Maar dan geef je een aantal noten. Laat je niet elke keer komen, maar dat laat je door het toeval afhangen. En dan krijg je dus elke keer dat die daar langskomt, krijg je een ander patroontje te horen. Omdat er toevallig wel of niet een extra nootje bijgespeeld wordt. En dat klinkt dan meteen ook anders. Dus daarmee kan je nieuwe patroontjes of ritmes of dingen ontwikkelen. Dat hergebruiken van een idee wat er toevallig is. Of wat je mooi vindt. Dat heeft bijvoorbeeld in de jaren 80. 70 en jaren 80. Bijvoorbeeld de vlucht bepaald van de hiphop muziek. Daarin werden samples gemaakt van platen. En die werden dan opgeknipt. En op een andere manier georganiseerd. En dan was het opeens een helemaal te gekke groove. Die helemaal bij het gevoel paste van het liedje wat ze wilden maken. Dus je ziet heel langzaam dat in de muziek creatie proces, dat daar van toeval naar georganiseerde toeval, naar gevraagde variatie van verschillende sequenties, leidt tot nieuwe inspiratie. En dan degene die dan de keuze kan maken kan zeggen, oh ja, dat wil ik precies hebben. Oh ja, dat wil ik niet. En dat wel. En oh, dat is te gek. En als je dan met je analoge instrumenten dan weer verder gaat, dan maak je weer een soort pingpong reactie waarbij een soort verrijking plaatsvindt. En dan wordt je idee misschien persoonlijker of meer zeggend of nou ja, gaat zo maar door.
Jan Jaap
En als ik het dan even plat sta, dan beluister ik eigenlijk ook hetzelfde patroon wat jij hebt met bouwen van die app. Je hebt een idee, je gaat op zoek naar patronen, je gaat dat inrichten en je gaat het eigenlijk weer verbeteren. is dan de vraag, kan AI eigenlijk die patronen ook weer leren door zichzelf feedback te geven en dat hij dat zelf kan gaan doen, dat eigenlijk jouw creatieve proces niet meer nodig is.
Hubert Jan
Ja, nu wordt wel de developer je hoofd een beetje wakker als je dit zo vraagt. Want AI, daarvoor gebruiken we heel vaak large language models voor, LLMs. Dus ChatGPT is ook een LLM. En dat werkt dus op basis van een model. Dat model die geeft je input. Dat kan een vraag zijn of een verhaaltje of een opdracht. En dan wordt de vraag gefilterd volgens de parameters van dat model. En dan komt daar een bepaald antwoord uit van de data die er in dat model voorhanden is. Dus als in jouw data alles over de geschiedenis van de basgitaar te vinden is. Dan komt er altijd iets wat te maken heeft met de basgitaar. Dus wat je daarin stopt, dat komt er ook uit als het ware. Er komt dan niet een verhaal over de NASA uit of over een vliegtuig. Want het model bevat alleen maar gegevens over die basgitaar. Dus de kunst van ChatGPT is dat ze zo grote modellen hebben gebruikt met zo verrijkte data. Met handleidingen waaruit dan alle onzin die mensen nooit vragen over die handleiding allemaal geskipt is. Zodat ze alleen de essentie van wat de gemiddelde mens vraagt over dat soort onderwerpen. Dat ze dat in die modellen stoppen.
Jan Jaap
Zeg je daarmee dat je eigenlijk altijd ook weer terugkrijgt wat we erin hebben gestopt?
Hubert Jan
Altijd.
Jan Jaap
Altijd? Hij maakt er zelf geen nieuwe patronen in of nieuwe… Hij kan zichzelf eindeloos feedback geven. Terwijl jij en ik slapen, kan hij gewoon door blijven leren met al die input en al die patronen.
Hubert Jan
Ja. Maar dan moet je wel de motivatie hebben om dat te doen. Je kan als programmeur zeggen, ga door met scannen en alles wat je tegenkomt ga je doen. Ja, dat kan. En dat gebeurt dus ook in dataforms. Maar het voelt ook een beetje als onziddig. Want je hebt er niet zoveel aan. Ik bedoel, het is leuk. Op een gegeven moment krijg je gewoon een onbeheersbaar groot hoeveelheid data. Waar je dat model in gaat doen. Dus als je een vraag stelt. Dan gaat het eindeloos duren voordat je een antwoord krijgt. Dus als je dan. En dat doet echt een beetje denken aan die hitchhikers kijkt. Waar je gevraagd wat de zin van het leven is aan de computer. En de computer geeft dan ook na honderd jaar of zo pas antwoord.
Jan Jaap
Een miljoen jaar volgens mij.
Hubert Jan
Een miljoen jaar, ja. En het antwoord is, dat weten we allemaal. Want daar draait dat boek om, 42. Ja, en daar snappen we niks van als mens. Want wij zijn niet bij dat model geweest, weet je wel. Of waar die data uit voortkomt.
Jan Jaap
Zo grappig, want vervolgens weet die hele mensheid dat antwoord niet.
Hubert Jan
Nee.
Jan Jaap
En gaan ze dan een computer bouwen. Dat blijkt dan later onze aarde te zijn waar wij op wonen. Om de vraag, wat was ook weer de vraag. Waar dan het antwoord 42 op was.
Hubert Jan
Ja de grap is ook dat die vraag wordt ook opgelost. Door een meisje aan een tafel in een café. In Ierland of Schotland of zo. Maar wat de mensen op de aarde niet weten. Is dat er een intergalactische snelweg moet worden aangelegd. En daardoor de aarde ligt in de weg. En dat is toch een heel oud experiment. Waar nooit een antwoord op de vraag van het leven is gekomen. Dus op dat moment zappen ze de aarde weg. En die verdwijnt in het niets en het al geheel. Of hoe we het ook maar willen noemen. Maar precies op dat moment was wel de vraag opgelost door dat meisje. Maar dat zullen we dus nooit weten. Want de aarde is op dat moment verwoest als experiment. Want er moest een intergalactische snelweg worden aangelegd. En de plannen waren ook al heel lang in te zien in de archieven.
Jan Jaap
Je moet het alleen even aan de vertrouwenspersoon moeten vragen.
Hubert Jan
Precies ja.
Jan Jaap
Je hebt de procedure in ieder geval. Maar is dit Pandora’s box van ChatGPT?
Hubert Jan
Nee. Kijk, waar ik eigenlijk op een hele lange manier naartoe probeer te werken… is dat ChatGPT is voor de gemiddelde mens… die Google gebruikt om een vraag te stellen… is ChatGPT een te gek model. En die geeft daarop voor de meeste soorten vragen… die we aan Google zouden stellen… geeft hij daar ook gewoon echt een goed antwoord op. Maar omdat het werkt op basis van een hele grote tekstmodel. Heeft hij ook nog een paar andere extra dingen. Dus je kan ook dingen vragen als genereer tekst voor mij. Of lees deze tekst voor mij en vertel me een verkorte samenvatting van deze tekst. Het zijn allemaal tools die we hiervoor niet hadden. Dat moesten we als mens doen. En eigenlijk zou je dus ook willen dat de mens gaat leren. Om dat stukje techniek wat we hebben. Om dat gewoon goed te gaan. gebruiken. Ik zou heel graag willen dat mijn zoon leert hoe die goed op school leert, hoe die goed met ChatGPT moet omgaan. Terwijl dat wordt nu als een soort slechtheid iets gezien. Maar eigenlijk moet de leraar gewoon zeggen schrijf een samenvatting van dit boek met ChatGPT. En vraag het aan ChatGPT en maak zelf een versie met behulp van ChatGPT die nog beter is dan jij ooit had kunnen schrijven. En waardoor komt dat? Dus dat proces, laten we zeggen, hoe ik dan die app bouw, dat zou je ook willen dat dat in een klaslokaal wordt opgepikt. Want het is gewoon een gereedschap, net zo goed als dat we vroeger WordPerfect moesten leren. En dan wist iedereen dat je, wat was het, met Alt F7, ja, ja, nee, kon je het afsluiten. En dat wist ook iedereen uit zijn hoofd hoe je dat WordPerfect moest afsluiten en hoe dat werkte. En dat je het onderwatervenster had.
Jan Jaap
En toen waren we bang, want het gaat nou niet typen, maar gaat schrijven. Want dan Doorleef je het beter en heb je er beter aandacht aan. Is het vergelijkbaar met nu dat jouw zoon ChatGPT niet mag gebruiken bij zijn samenvatting? We zijn bang dat hij er niks van leert.
Hubert Jan
Ja, terwijl ik denk dat ChatGPT zou een te gek tool zijn om te leren hoe je een samenvatting moet maken voor dat kind.
Jan Jaap
Want wat leert hij dan?
Hubert Jan
Nou, hij leert ten eerste hoe hij alsnog, als je niet van het gemak van ChatGPT uitgaat. Dus stel je voor, mijn zoon gaat echt die tekst lezen zelf. Dan zal hij realiseren dat hij de tekst goed moet lezen en moet begrijpen. En als hij dan die tekst copy-paste in ChatGPT en hij krijgt de samenvatting terug. Dan gaat hij ook onmiddellijk zien, hopelijk, wat er niet klopt in die samenvatting. En dan gaat hij die verbeteren. En op dat moment heb je er een verrijking plaatsgevonden. En als je dat dan naast de samenvatting zet die je hebt gemaakt zonder ChatGPT. Dan krijg je denk ik wel een soort leerbeleving van. Oké, als ik het zelf doe, dan doe ik er drie keer zo lang over. Als ik het met chat ChatGPT doe, dan doe ik er één keer zo lang over. En als ik het door chat ChatGPT laat doen en ik ga het zelf corrigeren, dan doe ik er twee keer zo lang over dan de chat ChatGPT. Dus dan kan je op het moment dat je het zelf moet doen, of dat je de opdracht krijgt om een tekst te lezen, dan kan je altijd beslissen van, oké, als ik het nu zelf ga doen, dan weet ik dat ik er zo lang over doe. En als ik het chat ChatGPT ga doen, dan weet ik dat het niet helemaal goed is. en daar heb ik er zo lang over gedaan. En als ik een combinatie van die dingen doe, dan weet ik dat het helemaal perfect is, dat ik niks heb laten liggen. Dat zou natuurlijk te gek zijn.
Jan Jaap
Maar dan heb je het vooral over het tijdaspect. Maar wat heeft hij dan echt geleerd? Of wat heeft hij dan misschien beter geleerd dan als hij toch zelf door die plek van moeite heen was gegaan met zo’n leeg blad en gewoon niet weet waar je moet beginnen? Want dat is fijn, die geeft je gewoon een schot voor de boeg. Je kan van start.
Hubert Jan
Ja, leeg blad en beginnen is iets wat je moet leren. En daar moet je mee geconfronteerd worden. En dat moet je leren oplossen. Dus dat is in bijna alle vakken. Of je nou componist bent of schrijver. Of maakt eigenlijk niet uit wat. Je begint altijd met niks en dan moet er iets gebeuren. En dat lege bladmoment. Ja, dat is steeds cruciaal om dat te overwinnen. Althans, heel veel mensen vinden dat moeilijk. Ik heb Morricone nooit horen zeggen dat hij geen muziek kon bedenken. Die had altijd als iemand iets vroeg. Had hij binnen de kortste keren. Had hij een muziekje voor die film. Of voor die productie. Dus die had nooit moeite met dat soort dingen. Die had wel misschien moeite met. Iets anders bedenken dan die altijd deed. En daar zat misschien in zijn. Artistieke gevecht. Maar oké. Terug naar mijn zoon. Die iets moet schrijven. Wat hij dan leert. Als hij dus voorbij dat algemene lege blad moment gaat. Is het verfijnen. Van wat je hebt. Dus je krijgt een resultaat, of je dat dan zelf hebt gemaakt of met behulp van ChatGPT. Is dat je weer opnieuw moet gaan kijken en moet gaan bepalen, ga ik dit eraf uithalen of ga ik dit toevoegen? In artistieke processen heb je bijvoorbeeld Kill Your Darlings als een mantra die wordt geroepen. Dus als je eruit haalt wat jouw heel dier aan het hart ligt in deze creatie, dan kan het misschien nog wel eens verrijkend werken en mooier worden. Maar op het moment dat je getraind bent om te weten dat je dingen kan veranderen en daarmee kan verrijken of kan verarmen. En voelt en leert herkennen dat dat gebeurt. Dat lijkt me een super tool om te ontwikkelen als kind al. En als intellectueel iemand. Want daarmee kan je dus jezelf ook corrigeren en je gedachten leren observeren van. Oké, is dat nou wel eigenlijk goed wat ik hier zeg of denk? Misschien moet ik dit corrigeren. Misschien iets wat ik in het verleden heb gedaan of gezegd. Wel helemaal niet goed. En dan kan je erop terugkomen. Dan kan je jezelf denken. Oké, dit had eigenlijk anders gemoeten. Of dit had ik beter kunnen doen. Noem het maar op. Dus die ChatGPT is natuurlijk een speelmaatje of kameraadje. Die alle tijd van de wereld daarin heeft. En zelf als mens. Als je dat gaat leren. Je bent voorbij dat witte pagina gekomen. Je hebt die samenvatting geschreven. En om dan weer dingen eruit te gaan strepen. En dan weer opnieuw over te gaan schrijven. Of copy and paste en weer een nieuw document gaan beginnen of zo. Dat is voor mensen een drempel. En op het moment dat je daar overheen durft te gaan, dan verrijk je iets. En dat is eigenlijk misschien nog wel de essentie. Op het moment dat je bijvoorbeeld iets gaat creëren in de fotografie of in het schrijven of in wat dan ook. Daar wordt vaak ook de uitdrukking gebruikt schoonheid herkennen. Als een topfotograaf een rolletje heeft ontwikkeld, dan herkent hij de enige bruikbare foto uit die 30, 40 foto’s die er op dat rolletje staan. Blindelings en onmiddellijk zegt hij, ja die moeten we hebben. Want die gaat precies uitdrukken wat ik nu wil uitdrukken met deze serie foto’s. En zo gaat het ook met het beoordelen van, als je door AI je foto laat balans zwart-wit geven of kleur. Of als ik in mijn audiomix de bas moet levelen. Of de drums of een stem moet versterken. Dus het gaat om het herkennen van die schoonheid of van de correctheid.
Jan Jaap
Je zegt heel veel. Dus even om te vertalen. Je maakt een hele mooie metafoor. Ik moet even denken aan die hele beroemde foto van Che Guevara in dit geval. Want daar heb ik laatst in het fotomuseum alle foto’s van dat rolletje gezien. En dan zie je iets van dertig foto’s van Che Guevara. Die achter die tafel zit tijdens die revolutie. En dan overal zet hij een kruis doorheen. En er is er eentje. En daar zet hij een cirkel. Maar je ziet heel veel dia’s. Allemaal rode kruis. En om één zit hij een cirkel. En dat is de foto die nog steeds overal ter wereld uitgebeeld wordt. En eigenlijk wat jij zegt is dat we als gewone burger, mens, denken van de creativiteit zit in die foto. Dus het moet analoog. Terwijl hij heeft ook gewoon vijftig foto’s moeten maken om die ene eruit te halen. En die ene te herkennen. En dat is wat ChatGPT zou kunnen doen. Als je hem gebruikt. Het is eigenlijk gewoon de puntenslijper van je oude potlood. ChatGPT helpt je slijpen. Tot je bij die kern komt. Dat je potlood scherp is. Is dat een mooie metafoor?
Hubert Jan
ChatGPT is nog platter dan dat. ChatGPT is net zo goed een brokje staal. In een staalfabriek. Als je een puntenslijper wil hebben.
Jan Jaap
En vanuit dat creatieve proces. Want je raakt echt iets heel moois aan. Vanuit dat creatieve proces. Dus waarom is die docent daar dan zo bang voor? Of hoe zou die dat kunnen kantelen? Dat die het beste uit je zoon erbij kan halen. Want eigenlijk zeg je het is een doeling. Om die creativiteit in mijn zoon aan te zetten. Wees nou niet bang voor. Gebruik hem. Waarom is die dan zo bang? Of wat vraagt het nou van die leraar. Om eigenlijk over zijn eigen angst heen te gaan. Net als die kabel in het vliegtuig. Doe het anders. Want we kunnen misschien wel mooier landen. Of tot een veel beter creatief proces komen. Wat zijn er voor nodig?
Hubert Jan
Ik weet wel dat in de tijd dat ik eindexamen deed, mochten we bij sommige eindexamens ons boek of de Binas gebruiken. Bij de eindexamens van onze ouders was dat hilarisch dat wij dat deden. Wij leerden dan niks op school of zo. Maar wij mochten dan iets opzoeken. En dat is hetzelfde waar nu die docent op flipt. Je hebt die tekst in ChatGPT gestopt en je hebt dat uitteksel geef je nu aan mij terug. nu heb je niks geleerd dus in essentie heeft die leraar gelijk ja, er is niks geleerd het is raar dat hij gaat flippen en dat hij gaat zeggen chat ChatGPT is verboden want daarmee schakelt hij zichzelf uit want dan is eigenlijk ook het hele gesprek afgelopen dus om er te zeggen van je mag chat ChatGPT niet gebruiken daarmee zet hij zichzelf eigenlijk ook buiten spel waarschijnlijk doet die leraar dat omdat hij op een bepaalde manier gewend is om een vraag te stellen van maak een uittreksel van deze tekst en dat hij dan een uittreksel krijgt van iemand en dan ziet hij de fouten en dan kan hij dat gaan corrigeren en dan gaan polijsten tot iemand dat leert. Het heeft ook mee te maken dat het opeens was het er en ging iedereen het gebruiken. Daar werden de meeste mensen denk ik ook gewoon een beetje door overvallen en toen kreeg het een soort stigma net zoals dat wij vroeger geen stripboeken mochten lezen want dat waren geen echte boeken of zo. Terwijl daar gehoorde ik nooit meer iemand over dat we geen stripboeken mogen lezen maar in onze jeugd was dat wel echt een ding. En dat gaat denk ik ook hiervoor Dus daar gaat een transformatie in plaatsvinden In hoe dat met opleiden gaat
Jan Jaap
Je zegt die leerkrachten zetten zichzelf uit het spel Ja, aan de andere kant Het verbod op mobieltjes op scholen Want ze praten niet meer met elkaar Want ze zitten alleen maar op dat scherm te kijken Want ze zitten alleen maar in die algoritme Want ze zitten alleen maar in die marketingmodellen gezogen Dus tegelijkertijd zet het ook volledig die creativiteit uit
Hubert Jan
Ja, klopt. Maar aan de andere kant kan je als je het wil, als je de behoefte voelt om iets te maken daarmee, heb je ook binnen de kortste keer een resultaat en heb je meteen een soort bevrediging in van oké, hier heb je wat terug. En als je dus dat schoonheid kan erkennen en als je daarmee geleerd hebt om te gaan, dan kan je zien dat wat je terugkrijgt toch niet helemaal tof is. En als je dan hier en daar links en rechts een tikje geeft, dan kan je er wel wat van maken wat wij als mensen dan wel weer tof vinden. Dus als je de voorbeelden nu haalt uit teksten die automatisch gegenereerd zijn. Of muziek die automatisch gegenereerd is. Ja, dat is heel tof. Tot op een bepaald niveau is het heel tof. Maar op het moment dat je het dan echt goed of heel mooi wil hebben. Dan is er toch nog iets voor nodig. Stel je voor, je bent een scriptschrijver van Netflix. En je weet niet hoe je verder moet. En je vraagt het aan ChatGPT. Dan kan die je dertien of verschillende oplossingen geven. Voor jouw vraag van je script. Maar als jij een goede scriptschrijver bent. Dan herken je van die dertien meteen de goede. En dan ga je daarmee verder. En dan denk je. Oh te gek. Dat is een goed idee. Dat is maar half. Want als je namelijk ook nog deze lijn erbij halen. En voordat een AI. Een model daarop getraind is. Om in die diepte. Met misschien wel meerdere jaargangen. En wat er nu hip is. En wat nu resoneert. En wat nu mensen willen horen. Of willen zien. Ik bedoel, we keken ook andere films dertig jaar geleden dan nu. Met hele andere thematiek erin. En andere gebruiks en omgangsvormen. En noem het maar op. Dus dat verandert allemaal mee. Terwijl zo’n model, als je het model nu in je computer zet. En je haalt het over dertig jaar weer tevoorschijn. Dan krijg je in principe dezelfde soort antwoorden. Behalve als je het model hebt laten teren op de dertig jaar informatie die ertussen zit. Dan gaat die mee met je.
Jan Jaap
Al in Turing heeft in de jaren 50 volgens mij de Turing-test. Zo heet hij nog tot op de dag van vandaag. Ik weet niet of je weet wat het is. Maar in mijn woorden kort gezegd is. Hij voorspeelde eigenlijk. Er gaat een moment in de tijd komen dat er gebeurt iets. En dan is de vraag was het de computer of was het de mens. En als we niet meer weten is het de computer of is het de mens. Dan voldoen je aan de Turing-test. Ik hoorde onlangs de tiende symfonie van Beethoven volgens mij. Die hij nooit heeft afgeschreven.
Hubert Jan
Maar alleen schetsen.
Jan Jaap
Schetsen. AI heeft hem afgemaakt. En als je er naar luistert, dan… Ja, ik ben geen muzikant. Dan zou je kunnen zeggen… De Turing-test is in 2024… Is daar.
Hubert Jan
Ja, en ik denk ook dat je op een bepaalde manier… Voldoe je dan ook wel aan de Turing-test. Alleen, wat we dan misschien wel bij vergeten… Is dat we oneindig hoeveelheid… Beethoven’s Symfonie hadden kunnen genereren. En dit is er eentje die weer uitgekozen is door iemand.
Jan Jaap
En is die ook weer met behulp van de mens in combinatie met de AI?
Hubert Jan
Ik weet het niet, want ik weet niet hoe dat proces is gegaan. Maar ik kan me voorstellen dat dat niet de first try and hit and run is geweest. Ik neem aan dat er meerdere stappen in het proces zijn geweest om dat eruit te krijgen. En dat ze toen zijn gaan finetunen. Laten we die fout ook maar proberen te omzeilen. En dat ze op die manier ook hun model hebben gefinetuned. Dat het richting de klank komt. Die beter over zou bedenken.
Jan Jaap
Net als bij al die dia’s van Che Guevara. Helemaal krijgen een kruisje. En eentje krijgt een cirkeltje. En we zeggen ja dit is de perfecte foto. Dit is creativiteit. Maar er is gewoon heel veel werk in gaan zetten.
Hubert Jan
In muziek heb je echt mensen. Die bijvoorbeeld kunnen een andere componist. Heel goed imiteren. In Nederland hebben we ook zo’n pianist gehad. Ik herinner me dat die konden Rachmaninoff. Zo goed improviseren. En doen alsof hij zelf Rachmaninoff was. Dat hij op een gegeven moment. Een soort prelude of zo. Een soort improvisatie deed. En toen een opname daarvan had gemaakt. Niemand anders had het uitgeschreven geloof ik. En op het Rachmaninoff concours. Waar dan ook aan een muzikant gegeven. En gezegd ze hebben een nieuw stuk van Rachmaninoff gevonden. En dat werd toen een soort consternatie. Want dat moest wel van Rachmaninoff zijn. Want inderdaad dat kennen we niet. En dat bleek dus gewoon door die Nederlandse pianist. te zeggen, ja dat kan. En je hebt ook bijvoorbeeld meestervervalsers in schilderkunst, weet je. Die kunnen gewoon zo goed een schilderij of een stijl van een meester overnemen dat zij ook gewoon onontdekte Rembrandts kunnen gaan maken of andere kunstenaars kunnen imiteren. Maar wat zegt dat? Dat betekent dat iemand dus heel volhardend kan zijn in zijn ambacht om iets of in het werken en het creëren van het maken van iets. En dat is te gek. Dat is leuk eigenschap van de mens. Maar als we een stapje afstand nemen en gaan kijken waarom maakte Picasso, waarom maakte Beethoven, waarom maakte Rachmaninoff die dingen. Ja, dan zien we een heel ander verhaal dan degene die bezig is om de verteltrant of de stijl van iemand over te nemen. En dat verhaal, dat heeft juist zoveel zegging. Als een AI een stuk kan maken in de stijl van Beethoven. En dat kunnen we dan gebruiken als achtergrondmuziek. Of zelfs als concertmuziek kunnen gaan gebruiken in de stijl van Beethoven. Leuk. Maar ik vind het juist zo leuk om in aanraking te komen. Wat Beethoven zelf heeft goed gekeurd. Als zijn oplossingen voor muzikale problemen en zeggingskracht. En weer, ook als luisteraar kan je je kunst verfijnen in het luisteren. En het genieten daarvan.
Jan Jaap
Toch dan even naar Kurzweil terug. Die voorspelt eigenlijk dat die techniek zo snel gaat. En zo exponentieel gaat toenemen. Die gaat ons brein ver voorbij. Hoe kijk je daarnaar? Zit daar bij jou angst? Of zit daar helemaal geen angst? Je hebt natuurlijk altijd een beetje twee kanten. De mensheid.
Hubert Jan
Er is een componist die muziek hoorde. Die niet uitgevoerd kon worden door mensen. Die heeft toen automaten gemaakt. Om die muziek uit te voeren die hij in zijn hoofd had. Met dingen die niet door mensen uitgevoerd konden worden. Door bijvoorbeeld een pianist in de linkerhand een ander tempo te laten spelen dan de rechterhand. Maar niet zomaar een ander tempo. Nee, een tempo wat net niet gelijk is. En dat dan constant te doen. En dat is voordat Cage dat met clapping music deed. Clapping music is dan spelen. Dan heb je twee percussionisten die allebei klappen. En die hebben allebei een ander tempo. En daardoor schuift die muziek langs elkaar. En dan krijg je dus steeds andere patronen in je ritmiek te horen. Maar ik denk dat twintig jaar daarvoor was dus deze componist. Ik ben even zijn naam kwijt. En wat hij deed was eigenlijk een soort van die draaimolens. Die hebben van die papieren rollen waar ze dan hun muziek van doen. En hij ging dus van die strippen maken met gaatjes erin ponsen. En dat gaf hij dan aan zo’n orgel. En daarin ging hij dan al die dingen die hij in zijn hoofd hoorde. van verschillende tempi of onmogelijk snelle pianopartijen, dat voor ons bijna als chaos klinkt, ging die dan verklanken. En dat werd dan zijn stuk. En dan heb je dus echt briljante uitvoerders, die gingen dan proberen om dat dan weer te spelen. Dus die wilden dan weer die muziek uitgeschreven hebben. En die gingen dan net zo lang oefenen tot zij dat ook konden uitvoeren. Omdat er zit een soort heroïek van de uitvoerder, van ik ga het allermoeilijkste stuk wat er voor een instrument gegeven is, gek proberen te leren spelen. Is dat interessant? Ja, het is interessant als mens of zo. Maar als ja, op heel veel momenten dat ik naar muziek luister en ik wil echt luisteren, vind ik het niet zo heel erg interessant. Een soort muziek om naar te luisteren. Misschien wel als klank of omdat ik er geïnteresseerd in ben, breng ik dan de aandacht op om ergens naar te luisteren. En dat kan misschien op sommige momenten ook wel een prettige tijdsindeling worden om dan eigenlijk weg te dromen met je gedachten met die muziek. Maar nee, het is niet iets wat mijn eerste muziek is als ik aan denk als een vorm het muziek luisteren.
Jan Jaap
Toch even een heel lullige vraag. Blijf je dan toch niet als mens, als norm denken?
Hubert Jan
Ja, jij bepaalt altijd toch. Kijk, hoe streng je ook wil zijn in het herkennen van schoonheid, Jij blijft dat altijd gewoon als… Als je zit te werken en je wil een muziekje op de achtergrond hebben… dan wil de een volksmuziek en de andere wil filmmuziek… en de andere wil klassieke muziek of zo hebben. Sommige mensen vinden het beter bij de sfeer passen om…
Jan Jaap
Maar als die AI exponentieel toeneemt… krijg het woord nooit zo lekker uit mijn mond… maar doen wij mensen er dan straks nog wel toe?
Hubert Jan
Ja. Kijk, op het moment dat jij muziek gebruikt in de achtergrond terwijl er niemand luistert, maakt het dan uit dat dat door een mens bedacht is of door een computer? Nee hè? Dus, nee. Maar op het moment dat je wil weten dat iemand verlaten is door zijn vriendin, zoals die leuke trompetist bij de Wereldrijd Door vertelde. En dat hij daarom een hele groep had opgericht met allemaal bevlogen muzikanten. En hij op zijn trompet al die mensen aan wist te sturen om met hem dat gevoel te gaan uitdrukken. Toen waren we opeens allemaal wel geïnteresseerd en stopten waar we mee bezig waren. Gingen we luisteren naar hem en wilden we meegaan in zijn liefdesverdriet. De slinger die zijn carrière een boost gaf was dat hij op dat moment vroeg. Mathijs, ja, maar er is ook iets van emotie. Dan zei hij, ja, ik heb liefdesverdriet of ik ben verlaten of zo’n soort iets. En toen sloeg bij iedereen een soort medelijwekkend gevoel van… Oh, wat een lieve jongen en wat zielig dat hij verlaten is.
Jan Jaap
En toen kwam die trompet erin en we gingen mee.
Hubert Jan
En we gingen mee en de beste man die zingt zijn hart leeg. En ja, dat herkennen we dan. En daar gaan we in mee.
Jan Jaap
Kyteman, Kyteman. We zochten Kyteman.
Hubert Jan
Colin Benders heet hij.
Jan Jaap
Colin Benders, Kyteman. En dat vinden we magistraal. En dat zit dus heel erg vanuit een bepaalde emotie. Geeft die uiting daaraan. En dat komt toch te vergelijken met Max Verstappen. Op de een of andere rare manier. Want is hij ook magistraal Max Verstappen. Omdat hij eigenlijk één met die machine. Echt het beste uit alles haalt. En gewoon die rondjes daardoor het snelste rijdt. En hij heeft natuurlijk een enorme krachtbron onder zijn kont zitten. Maar is dat dezelfde magistraalheid eigenlijk. Die je herkent. Alleen de ene gebruikt de emotie. En de andere gebruikt een krachtbron.
Hubert Jan
Ja en nee. Interessante vergelijking. Want kijk, Max Verstappen wordt door de andere collega racers als robot gezien. Die wordt onmenselijk gezien omdat hij zo precies de techniek kan aansturen. En de data die hij krijgt van de techniek kan fine-tunen. Dat hij een beter prestatie kan leveren op de baan dan alle andere rijders. Hij maakt minder fouten. Hij is consequenter. Hij is gevoeliger.
Jan Jaap
Hij voelt waar de foutjes in de machine zitten.
Hubert Jan
En hij kan ze gebruiken om sneller te worden. En dat gek genoeg wordt hij daardoor in de media vaak als onsympathieker gezien. Want hij zou dan meer een robot zijn. Onmenselijker. Terwijl hij juist een exponent op dat moment. Want hij weet namelijk iets te interpreteren wat uit techniek komt. En dat weet hij zich als mens ijzig te maken. En hij weet dat dan zo creatief te gebruiken. Dat hij betere oplossingen vindt. Dan de computer had voorspeld. De andere rijders volgen. Hij kan zijn gewoontes. Om een rondje op een bepaald circuit te rijden. Kan die loslaten. En hij kan zichzelf veranderen. Om dat rondje anders te rijden. Omdat de cijfers hem dat vertellen. En dat is robotachtig. Want iedereen heeft op het moment dat je op een muur afrijdt. Dan wil iedereen vlak voor die moer echt wel stoppen. En niet die muur ingaan. Maar hij weet dan een soort trucje uit te halen. Waardoor hij nog iets later kan stoppen. En precies niet tegen die muur aankomt. Of het net een zacht kusje geeft. En ik denk dat Colin. Of een componist. Of iemand die ons raakt. Hetzelfde heeft. Die heeft namelijk op zijn manier. Iets geïnterpreteerd. En iets verwerkt. En gebruikt om iets te maken. En dat met andere mensen misschien wel te delen. Of te laten sublimeren in een opname. Of in een leesbare tekst.
Jan Jaap
Het is weer het menselijke en het intermenselijke. Het is in mijn termen het pedagogische. Wat versterkt kan worden met behulp van AI. En AI neemt het niet over.
Hubert Jan
Ja, dat kan. Dat kan je met AI doen. En de wereld heeft eeuwenlang kunnen functioneren zonder AI. Maar het kan ook met AI functioneren. En kan je dezelfde soort dingen doen. En als je geluk hebt scheelt het je tijd. En als je pech hebt, dan duurt het nog langer.
Jan Jaap
We zitten in jouw studio. Je maakt reclames ook. Onder andere, die neem je op. Maar de Aldi, geloof ik, die is gestopt met menselijke stemmen. Want die neemt eigenlijk jouw baan over.
Hubert Jan
Ja, dat klinkt allemaal heel goed. En ik denk ook dat heel veel van die dingen kan je ook gewoon automatisch genereren. Nou ja, waarom maak je zoiets om iets anders te verkopen? Om je producten te verkopen?
Jan Jaap
Er zit geen ziel binnen.
Hubert Jan
En nou jawel, dat kan met een ziel. Op een of andere manier wist de Postbank met zijn 15 miljoen mensenliedje zichzelf op de kaart te zetten. Dat liedje was eigenlijk geloof ik een soort overblijfseltje wat in een hoek lag. Zal ik dit maar nemen? Dat werkt wel goed, hier heb je het. Ga er maar wat mee doen, stop maar in je reclame. En dat werd een hit, dat was bijna een toevalding. Maar dat is het natuurlijk niet, want het is een mens die besluit, hier heb je wat. En ik denk dat dit wel past. En op een of andere manier heeft iemand dan dus de intuïtie om dat dan te geven. Net zo goed als dat Van Basten, dat onmogelijke doelpunt met de Europese kampioenschappen in, wat was het, 88, 89 maakte. Niemand kon dat doelpunt maken, maar Van Basten wel. Want die dacht er niet over na en die wist precies hoe hij hem in dat doel moest krijgen.
Jan Jaap
Je hebt een schitterende documentaire over ook zo’n onmogelijk doelpunt van Bergkamp tegen Argentinië. Dan krijgt hij een enorme lange bal van de boer. En Jack van Gelder kent iedereen. Die begint die microfoon helemaal vol te schreeuwen. En dan winnen we volgens mij in de laatste minuut van Argentinië. En ik heb documentaire gezien over dat dat geen toevalsdoel is. Dus al vanaf die jeugd speelt Frank de Boer die ballen. Al vanaf die jeugd, ook al op Bergkamp. Die hele documentaire gaat over dat Bergkamp zijn hele carrière stond in het teken van om dat doelpunt te maken. En dan maakt hij het, zeg maar. Dus het is helemaal geen toevalstreffer. Er is gewoon jarenlang eigenlijk op getraind en op het goede moment maakt hij hem. Dat is natuurlijk magistraal.
Hubert Jan
Vaak beseffen we dus ook niet dat we bezig zijn dat te leren. Net zo goed als dat je thuis met je gezin ontbijt. In dat gezin heb je dan gewoontes hoe je eet en wat zo veel. Dat zijn dan je tafelmanieren. En als je dan bij andere mensen gaat eten, ga je gedachteloos toch jouw tafelmanieren meenemen. En zo gaat het ook in je spel als je voetballer bent. Sommige mensen hebben opeens inspiratie of zo. Maar dat is natuurlijk een culminatie van ervaringen en een heel leerproces wat daarvoor is gegaan. Want ja, als dat er niet was geweest dan lagen we nog steeds in de wieg te poepen en te huilen. Dus er is wel iets gebeurd. We hebben onszelf aangezet en we zijn op gaan staan en we zijn dingen gaan maken en doen. Bij sommige mensen leidt dat tot het winnende doelpunt tegen Argentinië. En bij anderen weten juist voortreffelijk elke dag mee te lopen in de pas van het leven.
Jan Jaap
AI is gewoon echt een geniaal instrument om te kunnen gebruiken.
Hubert Jan
Ja, er zijn werkplekken waar ze de hele dag alleen maar reclamespotjes opnemen. Ik doe het niet de hele dag. En die hebben hun template klaar liggen. En die hebben de template voor vrouw en mannenstem. Voor hoog en laag karakter. Of voor romantisch. Of voor een bepaalde sfeer. om dat klaar te hebben staan. Die template of die settings kunnen ze ook oproepen. En wat in principe de Aldi suggereert is dat ze een geautomatiseerde template machine kunnen aanspreken. Erger nog dat ze zelfs de stem niet meer van een mens nodig hebben, maar dat die gewoon geïmiteerd wordt door de computer en die gaat dan hun verhaal uitspreken wat ze willen hebben. Maar ik weet zeker dat ook al kan je niet het verschil ontdekken tussen de meest populaire stem die gebruikt wordt voor verkoop en de AI. Op een gegeven moment zijn de mensen die populaire stem ook zat. Of die is dan zo aan een bepaald soort merk verbonden dat dan al die weer wil wisselen van stem ofzo. En sommige acteurs die willen zich niet verbinden aan een bepaald product. Zo is er een heen en weer gedoe van allemaal creatieve beslissingen of menselijke beslissingen die ervoor zorgt dat deze acteur dit spotje wel doet en die acteur niet en waarom we dat prettig vinden enzovoort. En tot een heel grote hoogte is dat vast mogelijk met behulp van AI. Maar als je gewoon toch de mens wil bedienen en wil blijven verrassen en bijvoorbeeld tot verkoop wil stimuleren, Dan is de key niet alleen goedkoop en snel zo’n ding kunnen maken. Dan moet je ook het inzicht hebben van. Wat voor soort tekst gebruik ik. Wat voor soort stem hoort daarbij. Deze stem gaat nu vervelen. We gaan nu langzaam naar een ander soort product. Dus we hebben ook een ander soort kleur nodig. Of impressie. En daar is misschien wel een AI die een acteur zou kunnen vervangen. Maar ja, ik weet niet of er een AI is die gaat bepalen van laten we nu maar weer eens een andere stem gaan inuren.
Jan Jaap
Het is heel simplistisch om te zeggen AI neemt eigenlijk die hele reclame marketing over. Het is gewoon een verschuiving in instrumentele invulling.
Hubert Jan
Ja, kijk het is een techniek en een tool. En als je door de loop van de geschiedenis kijkt wat voor technieken en tools we hebben gekregen. Dan zou je dus kunnen zeggen dat ik heb het wiel en dan heb je transport. Dan krijg je daardoor dus handel. En dan krijg je dus voor die handel hebben we weer geld nodig. En dan krijg je op een gegeven moment machines. En dan kan je dus nog makkelijker bewegen. Maar dan krijg je ook voor die machines moeten we bediend worden. Dus dan krijg je die industriele revolutie. Die ontwikkeling van de stoommachine en apparatuur. Die zorgt ook weer voor een hele sociale impact. Maar ook voor een structurele impact. Nou ja, zo zijn er op heel veel lagen heeft dat dingen veranderd. In de jaren 50 en 40 krijg je dan de ontwikkeling van de chip, van de transistor. Waarmee je dan weer chips kan gaan maken en geheugen kan gaan maken. Dat leidt tot een soort digitale revolutie. En dan komt AI en die weet die digitale revolutie dan nog eens een keer een schop extra te geven naar voren.
Jan Jaap
Kortzoon noemt dat een nieuw paradigma.
Hubert Jan
Ja, AI heeft echt invloed op de wereld die we nu hebben. Want ja, je kan die reclame maken zonder mens. en daar kan je ook je spullen mee verkopen en wat ik wel fascinerend van mensen vind is dat ze dan hoeven ze eigenlijk ook niet te horen wat ze willen horen dus als zij een bepaalde mening hebben dan kunnen ze eigenlijk ook nog gaan luisteren naar een andere mening of enthousiast worden dat iemand anders iets vertelt wat zij nog nooit zo hadden gezien of hadden over nagedacht en dan gaan zij weer verder ermee en zo worden ideeën aan elkaar doorgegeven en op een bepaalde manier De oertekeningen in een grot in Frankrijk. Die geven nog steeds iets aan de mensen duizenden jaren later. En ik denk dat je AI op die manier ook zo kan zien. En dan krijg je dus niet een tekening uit een grot van Frankrijk. Maar dan krijg je resultanten van een algoritme. En dat kan interessant zijn. Maar het is wel grappig dat… Ik heb wel eens gehoord van een leraar die inderdaad herkent… of iets met ChatGPT is samengevat, ja of nee. Dus daar krijgen we ook alweer een sensor voor En in het begin konden we juist de leraar ermee foppen Dus wat is dat? Dat heeft dus te maken met hoe krachtig zo’n model is enzovoort Maar het interessantste is toch wel Je hebt gewoon weer een hele nieuwe set van mogelijkheden Hoe je je kan laten inspireren en creëren En daar kan AI een tool voor zijn
Jan Jaap
Kan jij laten horen hoe jij het gebruikt?
Hubert Jan
Wat is er gebeurd? Ik heb op mijn saxofoon noten gespeeld. Die noten heb ik opgenomen en die heb ik in dit programma gestopt. En dat zijn mooie noten. Het algoritme bepaalt nu welke noten er worden gespeeld. Ja, nu is het twee seconden.
Jan Jaap
Je hebt losse noten vanuit je saxofoon opgenomen.
Hubert Jan
Geef ik aan het algoritme. En die gaat nu er heel rustig doorheen. Maar de grap is… Of grap, ik weet niet of het een grap is. Maar wat leuk is, wat je nu kan doen in deze applicatie… is dat je kan zeggen van nou bedenk eens een andere note die je dan gaat spelen. En nu bedenkt hij dus iets anders. Maar nu kan ik bijvoorbeeld zeggen van nou weet je… ik ga het ietsje meer ruimte geven ofzo. Ietsje romantischer maken.
Jan Jaap
En dan moeten we misschien ook langzaam terwijl je dat maakt stoppen met praten. En dan gaan we hem afronden naar een muzikaal.
Hubert Jan
De outro maken we nu.
Jan Jaap
We danken de luisteraars dat hij op dit moment in het gesprek gekomen is. Door deze oneindige brei aan AI in relatie tot creativiteit. Want mijn samenvatting zou wel zijn toch de metafoor van de puntenslijper. AI is echt de puntenslijper die je tot de kern brengt van je potloodpuntje. En jij tekent toch je eigen tekening met behulp van AI.
Hubert Jan
Ik wil daar nog wel iets over zeggen eigenlijk. Want ik had daar nog een gedachte over. Dijkstra wil ik daarvoor citeren. Maar Dijkstra is de allerberoemdste informaticus van de wereld ongeveer. Maar hij heeft ook iets over kunstmatige intelligentie gezegd. Hij heeft gezegd dat… The question of whether a computer can think is no more interesting than the question of whether a submarine can swim.
Jan Jaap
En waarom vind je dat zo’n goede kwaad?
Hubert Jan
Ja, dit zegt gewoon… Het zet AI hier meteen op z’n plek.
Jan Jaap
In welke zin?
Hubert Jan
Nou, het is echt te gek als je kan zwemmen. En als je een walvis bent en op die manier kan je aan je eten komen. En je kan tot een gigantisch majesteus wezen worden. Te gek. Het is te gek als je als mens onder water wil en misschien onderzoek of vijanden wil uitschakelen via onder water. En dat je dan een submarine kan bouwen. Maar die twee dingen zijn wezenlijk verschillend van elkaar. En die hebben een heel andere manier van waar ze vandaan komen en waar ze naartoe gaan. En wat ze uiteindelijk betekenen in hun omgeving. En zo geldt dat dus ook voor AI. En het is nu een soort marketingterm die iets heel makkelijk verkoopt. Omdat dan de computer will fix it for you, zou ik maar zeggen. Binnen de kortste keren heb je resultaat. Ja, mijn stelling is toch nee. Want je moet toch altijd, sta je zelf achter het roer. En ben jij degene die het weer inlevert. En of je dat nou met AI doet. Of met een potlood of met een puntenslijper. Who cares? Jij moet zien dat het goed is. En dan pas lever je het in. En dus dat is misschien ook wel het soort mens wat ik ben. Ik ben denk ik een maker. Dus ik hou van creëren. Ik vind dat hele proces, totdat ik het aan iemand anders geef, daar geniet ik van. En net zolang schaven en doen. En dan herkennen wat mooi is en wat niet mooi is, zou ik maar zeggen.
Jan Jaap
Oh ja, Hubert Jan, dank je wel voor je tijd, je aandacht en ons meenemen door het creatieve proces.
Hubert Jan
Ja, graag gedaan. Ik vond het heel leuk.
Jan Jaap
Dit was een aflevering van de NIVOZ podcast serie. Volg ons of like deze aflevering, zodat meer mensen deze verhalen makkelijker kunnen vinden. Hoe dan ook, tot de volgende aflevering van AI, het pedagogisch appèl.
Thema's
Over hetzelfde thema
Pedagogische Bronnen
Nooit meer slapen — Marleen Stikker
Pedagogische Bronnen





