Bronnen
Pedagogische bronnen
Boeken, films, documentaires en artikelen die het pedagogisch denken voeden. Bij sommige bronnen lees je ook citaten, wat ze betekenen voor het onderwijs en welke vragen ze oproepen.
Veel van deze bronnen heb ik gebruikt bij het schrijven van mijn boek Mens blijven tussen systemen (Telos, 2026). Ze vormen de achtergrond van dat boek: over opvoeding en onderwijs, over technologie en AI, en over de vraag hoe we mens blijven in de systemen die we zelf bouwen. Hier deel ik ze, zodat je zelf verder kunt lezen.
Daarnaast houd ik hier nieuwe, actuele titels bij, voor verder onderzoek en voor andere thema’s. Geen uitgebreide boekverslagen, maar korte notities: waar een boek over gaat en wat je ermee zou kunnen in je eigen praktijk.
Nieuwste eerst
Alle bronnen
-

Mens en machine — Roderick Nieuwenhuis
Roderick Nieuwenhuis volgt de geschiedenis van de machine, van Prometheus tot AI: helpt ze ons, of gaat ze ons vervangen?
-

Leerlingen intrinsiek motiveren — Rob Martens
Rob Martens over intrinsieke motivatie: een goede motivator laat controle los en haalt druk weg.
-

Vraag het AI — Robbert van Empel
Geschiedenisdocent Robbert van Empel leert in Vraag het AI iedereen prompten. In de podcast laat hij zien dat de kunst niet in…
-

Witte onschuld — Gloria Wekker
Gloria Wekker over het Nederlandse zelfbeeld van tolerantie, en de koloniale geschiedenis die daarachter schuilgaat.
-

De improvisatiemaatschappij — Hans Boutellier
Hans Boutellier over een samenleving die niet centraal wordt gestuurd maar improviseert, zoals in jazz.
-

This Is Water — David Foster Wallace
‘Wat is in hemelsnaam water?’ David Foster Wallace over aandacht, vanzelfsprekendheden en de echte waarde van onderwijs.
-

Race After Technology — Ruha Benjamin
Ruha Benjamin over technologie die neutraal lijkt, maar rassenongelijkheid inbouwt in ontwerpen, data en systemen.
-

Hannah Arendt: Levenswijsheden — Joop Berding
Een selectie citaten van Hannah Arendt, samengesteld door Joop Berding, met een biografische schets en een essay over haar levensfilosofie.
-

Vijven en zessen — A.D. de Groot
Adriaan de Groot liet in 1966 zien hoe weinig een schoolcijfer zegt over wat een leerling kan, en hoeveel er toch van…
-

De leerling centraal in het onderwijs — Maarten Simons en Jan Masschelein
Maarten Simons en Jan Masschelein over gepersonaliseerd leren: wat betekent het voor vrijheid, gelijkheid en de school zelf?
-

Weten wat te doen wanneer je niet weet wat te doen — Max van Manen
Max van Manen over pedagogische tact: de gevoeligheid om op het juiste moment het goede te doen, ook als er geen tijd…
-

Wereldgericht onderwijzen — Bram Eidhof, Maartje Janssens en Jelle Ris
Hoe breng je het denken van Gert Biesta naar de klas? Voorbeelden van onderwijs dat onderbreekt, vertraagt en ondersteunt.
-

De democratie crasht — Kees Verhoeven
Oud-Kamerlid Kees Verhoeven over een politiek die de digitale wereld steeds minder in de hand heeft, en wat dat met de democratie…
-

Intelligence Reframed — Howard Gardner
Howard Gardner blikt terug op zijn theorie van meervoudige intelligentie, en corrigeert de misverstanden die er in het onderwijs over ontstonden.
-

Automating Inequality — Virginia Eubanks
Virginia Eubanks volgt hoe geautomatiseerde systemen in het sociaal domein vooral arme gezinnen sorteren, controleren en uitsluiten.
-

Stray Birds — Rabindranath Tagore
Korte gedichten van Rabindranath Tagore, dichter en pedagoog, over natuur, tijd en verwondering.
-

Van Aristoteles tot algoritme — Guido van der Knaap
Guido van der Knaap legt kunstmatige intelligentie naast de filosofische traditie: van Hume en Wittgenstein tot Foucault.
-

Algoritmes aan de macht — Hannah Fry
Hannah Fry over wat algoritmes goed kunnen, waar ze tekortschieten, en hoe mens en machine elkaar kunnen aanvullen.
-

Hidden Figures — Margot Lee Shetterly
Margot Lee Shetterly over de zwarte wiskundigen die als ‘menselijke computers’ bijdroegen aan de Amerikaanse ruimtevaart, en lang onzichtbaar bleven.
-

Rondom Cornelis Verhoeven — Joop Berding
Joop Berding over het onderwijsdenken van Cornelis Verhoeven: verwondering, geduld en stilte als tegenwicht tegen de jacht op snelle resultaten.
-

The Paradox of Choice — Barry Schwartz
Barry Schwartz over waarom meer keuze ons niet gelukkiger maakt, en vaak juist het omgekeerde.
-

Algemene menskunde als basis voor de pedagogie — Rudolf Steiner
De voordrachten die Rudolf Steiner in 1919 hield voor de leraren van de eerste vrijeschool: de basis van de vrijeschoolpedagogiek.
-

De vraag naar de techniek — Martin Heidegger
Martin Heidegger over moderne techniek als een manier van kijken die alles, ook de mens, tot beschikbare voorraad maakt.
-

Onbeschikbaarheid — Hartmut Rosa
Hartmut Rosa over de keerzijde van een wereld die we volledig willen beheersen, en waarom wat ons raakt juist onbeschikbaar is.