Liever een gesprek dan een monoloog

AI is overal, maar wat betekent het nu echt voor ons werk, ons leren en onze samenleving? En hoe geef jij richting aan – of hou je toezicht over – deze ontwikkelingen?

Want wie bepaalt eigenlijk wat we aan techniek gebruiken en wat we daaruit bijhouden? Welke indicatoren zijn waardevol, en welke data geven eigenlijk een beeld van het kind dat voor je in de klas zit? Wat gebeurt er als machines bepalen wat goed onderwijs is voor het kind?

Deze sessie, naar aanleiding van het boek Mens blijven tussen systemen (Telos, 2026), is voor leraren, schoolleiders, teams, bestuurders en toezichthouders die deze vragen niet aan de techniek willen overlaten.

Jan Jaap Hubeek, directeur-bestuurder van Stichting NIVOZ en auteur van het boek, neemt je eerst mee in de vraag: wat AI is en hoe werkt het? AI is patroonherkenning, geen begrip. Wat betekent dat voor jouw onderwijs? Waar kan AI het onderwijs versterken, en waar zit de keerzijde? Algoritmes zijn nooit neutraal, ze dragen aannames met zich mee over wat telt en wat meetbaar moet zijn, en dús ook over hoe we naar het kind in de klas kijken: als persoon óf als optelsom van data.

Het risico is niet dat AI slimmer wordt dan wij, maar dat wij als bestuurders én toezichthouders net zo eenduidig gaan kijken als de systemen die we invoeren. Vandaaruit verkennen we hoe je je, vanuit je rol, pedagogisch tot AI verhoudt. Niet afwijzen of omarmen. Maar de vraag stellen welke systemen onze visie op leerlingen versterken óf verstikken. Als bestuurder en toezichthouder heb jij verantwoordelijkheid te dragen over de gehele keten in het onderwijs op jullie scholen. Welke doorwerking hebben jouw keuzes?

In het tweede deel van de middag gaan we daarmee praktisch aan de slag. We gaan in gesprek over wat jouw visie op AI is, en hoe bewust je bent van de keuzes die doorwerking hebben op het primaire proces in jouw scholen. Hoe je toezicht houdt op AI-gebruik of er juist op stuurt. Welke pedagogische opdracht ligt er voor jou nu de AI-ontwikkelingen exponentieel gaan. Niet om kant-en-klare antwoorden te tonen, maar om de worsteling die deze vragen oproepen serieus te nemen. Om richting te kunnen geven aan de dagelijkse vraagstukken die de komst van AI in jullie scholen oproepen.

Als schoolleider ben je het pedagogisch kompas van de school. Wat je doet, bepaalt de cultuur in je team en wat leerlingen ervaren. Maar onder druk handel je vaak anders dan je bedoelt. Hoe breng je wat je doet en wat je belangrijk vindt dichter bij elkaar?

De opleiding is een persoonlijk ontwikkeltraject: een onderzoek naar jezelf, naar je school en naar wat er werkelijk leeft. Je onderzoekt wat je pedagogische opdracht vraagt van je handelen, je keuzes en je leiderschap, en hoe dat zichtbaar wordt in de manier waarop je de school organiseert en leidt.

Je werkt met situaties uit je eigen praktijk, en in een klein leerteam aan intervisie en literatuurstudie. De aanpak is onderzoekend: theorie helpt om dieper te kijken, niet om vaste antwoorden te geven. Tussen de bijeenkomsten probeer je dingen uit op je eigen school.

De opleiding is voor schoolleiders in po, vo, mbo, hbo en wo: directeuren, rectoren, teamleiders, locatieleiders en intern begeleiders. De bijeenkomsten zijn afwisselend op Landgoed de Horst in Driebergen en in Dokhuis in Rotterdam. Voor het po telt de opleiding mee voor herregistratie in het Schoolleidersregister; ze staat ook in de catalogus van het Schoolleidersregister VO.

Leren begint bij erbij horen. Een leerling die zich niet gezien voelt, komt niet tot leren, hoe goed het lesprogramma ook is. Dat gevoel van erbij horen, sense of belonging, ontstaat niet vanzelf. Het wordt gemaakt of ondermijnd in kleine dingen: hoe een leraar een leerling begroet, wie er gehoord wordt in een groepsgesprek, welke achtergronden in de school vanzelfsprekend zijn en welke niet.

Samenlevingspedagogiek vraagt wat dat betekent voorbij de klas. Een school is een oefenplaats voor samenleven: kinderen leren er omgaan met verschil, met de ander, met de wereld om hen heen. De school staat daarbij niet los van de wijk, de ouders en de samenleving. Welke opdracht heeft een school dan, en wat vraagt dat van leraren, schoolleiders en bestuurders?

In de bijeenkomst verkennen we die vragen aan de hand van de lemniscaat, een instrument dat ik samen met Aziza Mayo en Wouter Modderkolk beschreef. De lemniscaat verbindt drie onderdelen: intentie (wat willen we bereiken en waarom), ontwerp (hoe richten we het onderwijs in) en handelen (wat doen we elke dag in de klas). De idealen van de school zijn het ijkpunt. De centrale vraag: doen we wat we belangrijk vinden?

We werken met situaties uit jullie eigen praktijk. Waar zijn intentie, ontwerp en handelen congruent, en waar lopen ze uiteen? Wie hoort er bij in jullie school, en wie valt buiten de boot zonder dat iemand dat zo bedoelt? Je kunt op elk punt van de lemniscaat instappen. Het gaat niet om kant-en-klare antwoorden, maar om pedagogisch bewustzijn: het herkennen en afwegen van wat er op het spel staat.