“Waar afstand betekenis krijgt, groeit verbinding”

“De vanzelfsprekendheid dat zwarte kinderen niet slim konden zijn, zat mijn juf in de weg om mijn rijkdom te zien. Ik haalde hoge punten, maar voor haar was het bewijs dat ik afkeek.”

Wat het betekent voor de pedagogiek

De scherpste pedagogische zin in het boek staat niet in een hoofdstuk over onderwijs, maar in het verhaal over haar aankomst. Haar eerste drie jaar deden niet mee. Ze werd behandeld als een onbeschreven blad dat anderen zouden beschrijven. Masthoff trekt die lijn zelf door naar de klas: een kind dat in groep 1 binnenkomt is al iemand. De vraag is niet of we dat weten, maar of we er iets mee doen. Wat neem je mee? Wat heb je meegemaakt? Waar hebben we op in te haken?

Dat raakt het hart van de onderwijsvraag die ze stelt. Komt er een kind binnen dat al iemand is, of moet het zich aanpassen aan het ‘normaal’ van de ander? Masthoff beschrijft hoe het systeem een normleerling kent, met kenmerken die niemand opschrijft maar die iedereen aanvoelt: rustig genoeg maar niet te rustig, ouders die meewerken maar niet te veel komen vertellen. Wie daar niet in past, krijgt niet de vraag wat hij nodig heeft, maar een plek elders. Met de beste bedoelingen.

“Het voelt als rijkdom om van twee werelden te zijn. De geschiedenis begint niet bij mijn aankomst. Want alles wat eraan vooraf ging doet er toe, zelfs over generaties heen.”

Haar verhaal over de juf maakt pijnlijk zichtbaar hoe ver een overtuiging kan reiken. Het tafeltje dat steeds verder opschuift, tot ze buiten de klas zit, omdat haar cijfers niet pasten bij wat de juf voor mogelijk hield. Al haar energie ging niet naar leren, maar naar bewijzen dat ze niet afkeek. Dat is wat een dominante norm doet: hij maakt het kind tot probleem.

Tegenover dat alles zet Masthoff een opdracht die groter is dan een methode of een aanpak. School is de plek waar je aan verschillende perspectieven wordt blootgesteld, en daarmee de oefenruimte van de samenleving. Zeker nu algoritmes het omgekeerde doen en mensen steeds dieper in hun eigen silo brengen. Het onderwijs is niet alleen de plek waar je naar perspectieven leert kijken, zegt ze, maar het huis dat ze bij elkaar brengt. Dat is een stevige verantwoordelijkheid, en ze legt hem er bewust neer.

Ze laat het ook niet bij het systeem. Ik discrimineer, jij discrimineert, wij discrimineren. Dat is geen aanklacht maar een feit over hoe onze hersenen onderscheid maken, en het maakt je geen slecht mens. Het maakt je aanspreekbaar. Voor wie in het onderwijs werkt is dat misschien de meest bruikbare gedachte uit het boek: niet de vraag of je vooroordelen hebt, maar of je je erop laat aanspreken zonder je te verdedigen.

“De wereld van nu schreeuwt om (mede)menselijkheid. Om verhalen die ons herinneren aan wie we werkelijk zijn. NIit als rol of functie, maar als mens. Dit boek is een bijdrage daaraan.”

p. 0014

---