|

#2 Aflevering 2 – Het binaire maakbaarheidsideaal

Waar het over gaat

Van Prometheus tot ChatGPT: Hoe AI ons denken vormgeeft

In deze aflevering maken we een reis door de geschiedenis van kunstmatige intelligentie, van de mythische verhalen rond Prometheus tot de baanbrekende technologische mijlpalen van vandaag. We onderzoeken hoe AI ons denken en handelen beïnvloedt, maar ook welke vragen en uitdagingen deze technologie stelt aan opvoeding, onderwijs en de samenleving.

We duiken in de visie van Alan Turing, die met zijn beroemde Turing-test vroeg of een machine ooit menselijk denkvermogen zou kunnen evenaren. We bespreken Thomas Hobbes, die in de 17e eeuw al filosofeerde over het brein als een mechanisch systeem, vergelijkbaar met de algoritmen die onze huidige technologie aandrijven. En we gaan in op René Descartes, die lichaam en geest scheidde en ons leerde dat complexe systemen — of het nu een mens of een machine is — begrepen kunnen worden door ze te ontleden in logische, gestructureerde stappen.

Daarnaast reflecteren we op de denkers Martin Heidegger en Cornelis Verhoeven, die ons herinneren aan de keerzijde van technologische vooruitgang. Heidegger waarschuwde dat techniek ons kan vervreemden van wat ons mens maakt, terwijl Verhoeven pleitte voor verwondering en stilte in een wereld die steeds meer gericht is op maakbaarheid en meetbaarheid. Hoe verhouden we ons tot de snel evoluerende technologie zonder onze menselijkheid te verliezen? Deze vragen staan centraal in deze aflevering, waarin we verleden, heden en toekomst verbinden in een zoektocht naar antwoorden.

“AI is helemaal niet onbevooroordeeld. Ook AI is geprogrammeerd.”

Jan Jaap Hubeek

In deze eerste historische aflevering vertelt Jan Jaap hoe het denken over kunstmatige intelligentie is ontstaan. Hij begint bij de vraag hoe we technologie een plek geven in opvoeding en onderwijs, met fragmenten over de mobiele telefoon en het internet rond de eeuwwisseling, en gaat dan terug naar Alan Turing: het kraken van de Enigma-code, de eerste computers en het artikel uit 1950 waarin de Turing-test werd voorgesteld. Via de Dartmouth-conferentie van 1956, waar John McCarthy de term artificial intelligence introduceerde, komt hij bij de chatbot die in Wyoming burgemeester wilde worden, en bij de vraag of AI neutraal kan zijn.

Daarna gaat het verder terug in de tijd: Thomas Hobbes, die de geest als rekenmachine zag, de mythe van Prometheus die de mens het vuur bracht, Al-Khwarizmi en de oorsprong van het woord algoritme, Francis Bacon en zijn New Atlantis, Descartes en de scheiding van lichaam en geest, en Leibniz met zijn droom van een universele symbolentaal. De verlichting en de industriële revolutie zetten het maakbaarheidsideaal verder door. De aflevering eindigt bij Martin Heidegger en Cornelis Verhoeven, die wijzen op wat techniek ons kan ontnemen: stilte, verwondering en het niet-nuttige van onderwijs.

Onderwerpen geschiedenis van AI Alan Turing Prometheus maakbaarheid Descartes Leibniz Heidegger Cornelis Verhoeven verwondering

“Voor Verhoeven was niet de toets of verantwoording de bedoeling van het onderwijs, maar was verwondering de essentie van onderwijs.”

Jan Jaap Hubeek

Transcript

Het hele gesprek

Ongeveer 48 minuten · automatisch uitgeschreven en licht bewerkt

Lees het hele gesprek

Deze aflevering is automatisch uitgeschreven en licht bewerkt voor de leesbaarheid. Jan Jaap vertelt; ingevoegde geluidsfragmenten (nieuws, interviews, archiefmateriaal) staan aangeduid als Fragment. De sprekertoewijzing is automatisch en klopt niet overal precies. Op plaatsen met [?] was de opname niet goed te verstaan.

Jan Jaap [00:05]
Welkom bij de NIVOZ podcast over de snelle technologische ontwikkelingen binnen het onderwijs. Mijn naam is Jan Jaap Hubeek en ik neem je in deze en de volgende afleveringen mee door een heel klein stukje ontstaansgeschiedenis van AI. De ontwikkelingen van technologie gaan snel. De snelle technologische ontwikkelingen brengen ons veel. Versnellen ons denken, versnellen onze communicatie en maken veel mogelijk. Deze versnelling doet echter ook een pedagogisch appèl. Ze dwingen vragen af aan de samenleving en specifiek aan ons onderwijs. Hoe geven wij technologie een plek in onze opvoeding en ons onderwijs? Technologie is niet meer weg te denken in de maatschappij. Dus we moeten ermee leren leven. We moeten het leren gebruiken. Maar de technologie kan ons als kind, als puber, als volwassenen ook op een bepaalde manier overnemen. In de media spreekt men wel van verslavende of verleidende algoritme. Wat moeten we daar nou mee? Wat moeten we er zelf mee en wat leren wij onze kinderen?

Leren we ze ermee omgaan of moeten we onze kinderen ertegen beschermen? In de dagelijkse praktijk worstelen we daar vaak mee. Kijk maar eens naar het gebruik van mobieltjes in ons onderwijs. Moeten we deze nou als onderwijsmateriaal gebruiken en omarmen of moeten we de telefoon verbieden en verbannen? Deze vragen over de rol van technologie zijn niet nieuw. Het nut van een mobieltje stond nog helemaal niet zo lang geleden überhaupt ter discussie. Rond de eeuwwisseling stond een reporter van AT5 bij het pontje achter het centraal station en bevroeg pontgangers of zij een mobiele telefoon nodig hebben.

Fragment [01:48]
Nou, dat heb ik niet nodig, want ik word toch niet gebeld ofzo.

Fragment [01:52]
Heeft u een mobiele telefoon?

Fragment [01:54]
Nee hoor, dat heb ik niet. Ik ben niet zo belangrijk.

Fragment [01:57]
Dan ben je op je aan het fietsen en dan word je gebeld.

Fragment [02:01]
Ik heb gewoon een telefoon, waarvoor moet ik een mobiel hebben.

Fragment [02:03]
We hebben jaren zo gedaan en ik vind het wel goed zo. Als mensen mij bereiken willen, dan kunnen ze dat met een brief doen.

Jan Jaap [02:09]
Een vraag die je nu niet meer zou kunnen indenken. Ook het internet was rond de tijd van de eeuwwisseling een vraagstuk. Luister maar naar wat de oprichter van Microsoft, Bill Gates, hierover te zeggen heeft.

Fragment [02:21]
Wat voor dit internet? Zet je erover iets over dat? Wat is dat precies?

Fragment [02:28]
Het is een plek waar mensen informatie publiceren. Alle kunnen hun eigen homepage hebben, bedrijven zijn er, de laatste informatie. Het is wild wat er gebeurt. Je kunt elektronische mail te zetten. Het is een grote nieuwe ding.

Jan Jaap [02:43]
Bill Gates schijnt zijn licht op de mogelijkheden. De mogelijkheden in communicatie en het wereldwijde perspectief. Tegelijkertijd waren er toen ook al kritische geluiden. De muzikale wereldsterren David Bowie & Prince, twee influencers voor de opkomst van sociale media zeg maar, plaatsen hun kanttekeningen bij wat deze ontwikkelingen van de gewone mens vraagt.

Fragment [03:23]
Now it’s an alien life form. I’m talking about the actual context and the state of content is going to be so different to anything that we can really envisage at the moment.

Fragment [03:35]
Don’t be fooled by the internet. It’s cool to get on the computer, but don’t let the computer get on you. It’s cool to use the computer. Don’t let the computer use you. You all saw the Matrix. There’s a war going on, the battlefield’s in the mind. En de prijs is de zon.

Jan Jaap [04:20]
Alexander Klöpping schrijft hier dagelijks over. Luister maar naar wat hij erover te zeggen heeft.

Fragment [04:50]
Dus iemand die echt mee onderzoek kan doen.

Jan Jaap [04:54]
De versnelling heeft ons veel gebracht. En in korte tijd zit veel technologie in ons leven verweven. Maar dan ook echt verweven in alles. Op alle gebieden versnelt de technologie, processen en inrichting. Van de zorg tot op het oorlogsslagveld in de Oekraïne.

Fragment [05:11]
Een heel interessant aspect daaraan is dat de oorlog in de Oekraïne ook een proeftuin is voor nieuwe technologie. De belangrijkste doorbraak die op dit moment plaatsvindt is het gebruik van kunstmatige intelligentie of AI.

Fragment [05:22]
Hoe ziet dat eruit in oorlogsvoering?

Fragment [05:25]
Autonome wapens, zeg maar killer robots, vliegtuigen die zichzelf besturen. Zover is het nog niet echt, maar waar AI wel voor wordt gebruikt is in het inlichtingenproces. Tegenwoordig zijn de manieren om inlichting te verzamelen spectaculair gegroeid. En dat is eigenlijk niet meer door mensen te behappen. Maar de computer kan dat wel. Tot de landbouw, tot de industrie, noem het maar. Om heel veel arbeidstekortproblemen gewoon op te lossen.

Fragment [05:51]
Sterker nog, als je met mensen in de zorg praat. Zeggen ze, we hebben gewoon te weinig mensen. Dat komt toch niet in orde. En immigratie heeft zo zijn beperkingen. In het huidige politieklimaat. Dus we zullen het met robots moeten doen. Er is geen andere kunst. Zeg eens ook openlijk.

Fragment [06:03]
Stap 1 is natuurlijk dat er ongelooflijk veel administratief werk is. Voor mensen die in de zorg werken. En in veel andere sectoren ook. En het zou natuurlijk heel fijn zijn dat dat allemaal weggeruimd wordt. En we zijn hard op weg om daar te komen. Dat is natuurlijk fantastisch. Om vergelijking te maken met het onderwijs. Stel je voor dat we binnenkort AI gegenereerde les kunnen krijgen. Waarbij ik niet zeg dat het vervangt de docent. Maar stel je voor al die momenten dat je in je werkboek normaal gesproken zit. Of in een studieboek zit een op een te werken. Dat je les kan krijgen van een AI die helemaal in jouw stijl. In jouw tempo. In jouw belevingswereld. We gaan dus toe naar de soort van belofte die Aristoteles al had. Namelijk dat we naar één op één onderwijs gaan. Dat je een mentor hebt die jou begeleidt.

Jan Jaap [06:49]
En de vraag die actueel is en blijft, is wat deze versnelling nou van ons vraagt. Van ons als mens, als opvoeder. En specifiek, wat vraagt deze versnelling van het onderwijs? Hoe willen wij dat onze kinderen omgaan met deze snelle ontwikkelingen? En waar doen wij daar nou goed aan? Voor deze serie interviewde ik 25 onderwijsexperts vanuit verschillende perspectieven over de vraag wat de technologische vooruitgang van hun onderwijs vraagt.

Fragment [07:17]
Ik weet wat AI kan en wat het niet kan. En als je dat niet weet kun je eigenlijk er al niet mee werken.

Fragment [07:23]
AI dwingt mij ook om steeds weer terug te gaan naar die vraag wie ben ik als docent maar ook als mens en hoe verhoud ik mij tot die technologie.

Fragment [07:31]
En onderwijs blijft in mijn ogen altijd een belichaam intergenerationeel gebeuren dat op contact is gebaseerd.

Fragment [07:38]
En zo’n systeem geeft heel talig ook feedback waarbij een aantal kinderen vind ik voorbij gaat.

Fragment [07:45]
Juist de kinderen die het moeilijk hebben. Ja, als je daar heel veel talige feedback geeft, krijgen die kinderen het niet makkelijker. Aan de ene kant roepen wij technologie in het leven om iets voor ons te doen. En aan de andere kant werkt dat op ons in en gaan we daardoor op een andere manier naar de wereld kijken. De kernvraag die mij drijft is wat gebeurt er als je die technologie gaat inzetten om te leren? Wat verandert dan voor de leerprocessen van de leerlingen?

Fragment [08:08]
We zitten in een wereld die in een heel snel tempo steeds oppervlakkiger wordt. En eigenlijk steeds minder geïnteresseerd in processen en steeds meer in schijnresultaten. Wat zijn we dan aan het doen?

Fragment [08:21]
Zeker als je bedenkt dat we om die techniek te maken het klimaat gewoon naar de knoppen helpen. Dus het bizarre is dat we ons heel erg laten betoveren door een virtuele techniek en een kunstmatige techniek die ons dan toegang kan geven tot die wereld, terwijl die wereld steeds meer naar de knoppen gaat.

Jan Jaap [08:37]
De snelle technologische ontwikkelingen, zoals generatieve AI, zijn steeds meer verweven in het leven van onze kinderen. Ze kloppen aan de deur van de school, maar hoe verhouden we ons daar nou toe? Om de technologische versnelling beter te begrijpen, bekijk ik in deze en de volgende afleveringen vanuit een historisch perspectief naar de vraag hoe artificiële intelligentie zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld tot waar het nu staat. Kunstmatige intelligentie is een tak van de computerwetenschappen waarmee systemen en machines ontwikkeld worden die taken kunnen uitvoeren die normaal menselijke intelligentie vereisen. Zoals leren, redeneren, plannen, opnemen, vormgeven en verwerken. Als je specifiek naar het onderwijs kijkt, dan kan AI al veel bijdragen aan het leerproces. AI kan lesprogramma’s aanpassen naar de leerstijl en het tempo van individuele studenten. AI kan adaptief leren, AI kan toetsen maken, essays en meer keuzevragen beoordelen. AI kan analyses van de toetsscores maken.

AI kan worden gebruikt voor het real-time vertalen van spraak, vertalen dus, maar niet alleen in taal, ook in gebaren voor slechthorenden. En een bekend voorbeeld is het verbeteren van geschreven taal, geschreven teksten. In de zorg kan AI patronen in medische beelden herkennen en daarmee helpen bij vroege diagnoses van ziekte. AI kan zelfstandig voertuigen besturen, verkeerslichten aanpassen op basis van verkeerstromen. AI kan vragen beantwoorden, beelden herkennen en realistische beelden genereren. AI kan al zoveel en het zit al in zoveel. Het is in korte tijd niet meer weg te denken in ons dagelijks leven. Kunstmatige intelligentie richt zich op het naboodsen en uitbreiden van menselijke cognitieve vermogens door middel van technologie. Maar hoe zijn wij mensen nou op dit punt in de geschiedenis gekomen dat wij in computer dingen willen laten doen die cognitieve vermogens vereisen? Hoe is AI eigenlijk ontstaan en waarom is de ontwikkeling zo snel gegaan?

Kunstmatige intelligentie als computerwetenschap is in 1956 ontstaan. John McCarthy wordt deze eer toebedacht doordat hij in 1956 een conferentie organiseerde waarin AI als zelfstandige wetenschap wordt geadresseerd. McCarthy was een Amerikaanse informaticus en cognitief wetenschapper die voorstelde dat elk aspect van leren of enig ander kenmerk van intelligentie zo nauwkeurig kan worden beschreven dat een machine het kan simuleren. Dit leidde tot een nieuwe tak van computerwetenschappen die zich richtte op het ontwikkelen van machines die in staat zijn om menselijke intelligentie te simuleren. In 1956 organiseerde hij samen met andere vooraanstaande wetenschappers de zogenaamde Dartmouth Conferentie in de Verenigde Staten. Deze conferentie wordt algemeen beschouwd als het beginpunt van kunstmatige intelligentie, oftewel AI. Maar de agendering van kunstmatige intelligentie door McCarthy kwam natuurlijk niet zomaar uit de lucht vallen. Voorafgaand aan deze conferentie behoort Alan Turing benoemd te worden. Want Alan Turing gaf een belangrijke denkrichting in aanloop van de Dartmouth-conferentie.

Je luistert naar een Enigma-machine. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was morse code een belangrijk instrument. De Duitsers gebruikten code via de Enigma-machine om militaire communicatie te versleutelen. De Engelse Alan Turing en zijn team ontcijferden deze code waardoor de militaire communicatie van de Duitsers kon worden onderschept. Door de enigma te kraken konden de geallieerden de Duitse militaire plannen, troepenbewegingen en aanvallen begrijpen en er vooral op anticiperen. Dit gaf de geallieerden een strategisch voordeel op cruciale momenten in de oorlog. Mede door het kraken van deze code konden Amerikaanse konvooien beschermd worden tegen de beruchte Duitse U-onderzeeboot aanvallen. Waardoor de geallieerden Engeland konden bevoorraden door veilige aanvoerroutes van voedsel, materialen, manschappen en wapens. Er wordt geschat dat het werk van Alan Turing de oorlog met wel twee tot vier jaar heeft verkort. Maar niet alleen in het versnellen van de oorlog speelde Alan Turing een belangrijke rol. Ook binnen de technologische en computerontwikkelingen heeft hij een belangrijke mijlpaal neergezet.

In 1945 werd de eerste volledige elektronische digitale programmeerbare computer gebouwd. Vooral bedoeld voor militaire berekeningen en die computer woog toen meer dan 27.000 kilo. Alan Turing werkte na de oorlog door aan de ontwikkeling en de verbetering van computers. Zo maakte Turing gebruik van elektronische buizen, zogenaamde kwikbuizen, waarin zowel de data als de instructies voor berekeningen werden opgeslagen. Dit waren geen bits en bytes waarin data en berekeningen plaatsvonden, maar dit waren ouderwetse kwikbuizen, buizen gevuld met vloeibaar kwik. En de data en de berekeningen werden door middel van geluidsgolven opgeslagen en omgezet in binaire gegevens. Dit systeem zou de voorloper van het RAM-geheugen worden, het nog altijd gebruikte random access memory. Turing maakte met de ontwikkeling van dit systeem het mogelijk dat meerdere berekeningen tegelijkertijd konden worden uitgevoerd en hij reduceerde met die buistechniek het gewicht van de computer. 75 jaar geleden woog de computer van Alan Turing nog maar 1000 kilo.

Na de Tweede Wereldoorlog ging de computerontwikkeling snel En Alan Turing speelde een cruciale rol in de verdere ontwikkeling van computerwetenschappen en de aanloop naar kunstmatige intelligentie. In 1950 schreef Turing namelijk een beroemd artikel. In het artikel met de titel Computing Machinery and Intelligence stelde Turing een belangrijke vraag. Alan Turing stelde de vraag of computerintelligent gedrag van mensen zouden kunnen naboodsen. Zouden computers kunnen denken? En hebben wij mensen het dan door als een computer ons nabootst? Volgens Alan Turing zouden we met de snelle ontwikkelingen van computers ooit op het punt komen dat we niet meer doorhebben dat we met de computer van doen hebben of met een mens. Dit moment, deze soort imitatietest, dat we niet doorhebben of er een mens of een computer tegen ons spreekt, is de geschiedenis ingegaan als de Turing-test. Deze test test zeg maar of de mens een antwoord van een mens of van een computer niet kan onderscheiden.

Een vooruitziende vraag destijds. Een vraag die in 2025 zeer relevant is. Want er zijn denkers die zeggen dat de huidige AI-ontwikkelingen zover zijn dat we als mens niet meer doorhebben of we nou met een mens of met een computer van doen hebben. En je zult nu vast allemaal voorbeelden in je hoofd krijgen. De correspondentie met chatbotes van banken of grote bedrijven als vliegtuigmaatschappijen of spoorwegen zullen vast in je opkomen. En misschien hoor ik je wel denken, nou die slagen niet allemaal voor de Turing-test. Maar er zijn ongetwijfeld ook communicatielijnen waarbij je helemaal niet door hebt of je een antwoord krijgt van een computer of van een echt mens. Op veel middelbare scholen is het gebruik van chat-GPT verboden. Mede omdat chat-GPT bij sommige opdrachten van docenten zal slagen voor deze Turing-test. Menig docent vindt het ingeleverde werkstuk wellicht beter dan hij de student toedicht. Een wonderlijke aanname die ons dicht bij de Turing-test brengt.

Fragment [16:20]
There’s going to be confusion, but anyone who can kind of learn about the new technology and see where we’re actually at can’t have their eyes open.

Fragment [16:29]
The AI itself answered some questions during the interview, specifically regarding who would take the seat of mayor if Vic AI wins the race.

Fragment [16:35]
The concept behind our campaign is a hybrid approach. While the AI Vic will provide data-driven insights, transparency, and innovative solutions,

Jan Jaap [16:51]
Je hoort hier Victor Miller en zijn chatbot. Victor Miller heeft in 2024 een chatbot, een afgeleider van ChatGPT, aangedragen als burgemeester van de staat Wyoming in de Verenigde Staten. Victor Miller is er volop van overtuigd dat ChatGPT allang geslaagd is voor de Turing-test. En dat hij als persoon, als persoonburgemeester, de linten in het stadje doorknipt. Terwijl ChatGPT als computerburgemeester de ingewikkelde stadsbesluiten kan nemen. Victor Miller benoemt dat zijn AI-chatbot een unbiased besluitmaker is. Oftewel een onbevooroordeeld burgemeester. De AI-chatbot is veel beter in het nemen van beslissingen. Hij wordt niet gehinderd door emoties en vooroordelen. De chatbot kan echt onafhankelijke besluiten nemen. Zo is de gedachte van Victor Miller. AI als onbevooroordeeld. AI als zuivere graadmeter. En dat is precies waar de schoen wringt. Want dat zullen we verder in de serie beluisteren. AI is helemaal niet onbevooroordeeld. Ook AI is geprogrammeerd. AI is gevuld met bepaalde data.

AI is geprogrammeerd om met die data te werken en zal daarom altijd een gekleurd antwoord geven. AI is niet neutraal. De kiezers van Wyoming hadden dat ook al door en Victor Miller en zijn chatbot zijn daarom dan ook niet gekozen als burgemeester. De Turing-test en de vraag over het denkvermogen van de computer zetten dus mede aan tot de beroemde Dartmouth-conferentie in de zomer van 1956. Samen met een aantal vooraanstaande wetenschappers en AI-pioniers uit die tijd… organiseerde John McCarthy de Dartmouth Summer Research Project… over artificiële intelligentie in de Amerikaanse stad New Hampshire. Het doel van de conferentie was om te verkennen hoe machines kunnen worden gemaakt… om intelligent gedrag te vertonen. En het was tijdens deze bijeenkomst dat John McCarthy de term… Artificial Intelligence introduceerde om dit nieuwe onderzoeksgebied te beschrijven.

Fragment [18:53]
I was one of a number of people who really independently came up with ideas of artificial intelligence. And one of the things that happened at that conference was a comparison of the brain and computers. Now it occurred to me when one of the program computers wanted to behave intelligently.

Jan Jaap [19:19]
Je hoort hier John McCarthy spreken over de conferentie en hij vergelijkt hier het brein met de computer. En deze gedachte, de gedachte dat de computer kan werken als het brein, was op zich niet nieuw. Om deze gedachte, de vergelijking tussen het brein en de computer te begrijpen, moeten we terug naar de 17e eeuw. Een tijd waarin het denken over de werking van de geest sterke vormen begon aan te nemen. Een belangrijke denker in het licht van dit verhaal is de filosoof Thomas Hobbes. Thomas Hobbes leefde van 1588 tot 1679, net voor de start van de verlichting in Engeland. En deze Thomas Hobbes gaf al gedachten en overdenkingen in de richting van kunstmatige intelligentie, de computer die het vermogen heeft vergelijkbaar aan het brein. Het was Hobbes namelijk die als één van de eerste denkers de geest van de mens als een mechanisch systeem beschouwde. De geest, dat wat ons mens maakt, het geheim van het leven dat nog altijd niet is opgelost, was zijn denkterrein en het was Thomas Hobbes die aangaf dat deze geest van de mens wel degelijk begrepen kon worden.

Thomas Hobbes beschreef de geest in termen van fysieke processen. De wonderen van de geest waren door Thomas Hobbes vertaald in een soort rekenmachine. Een serie logische processen die aansluitend aan elkaar verbonden zouden zijn. In het baanbrekende boek dat Hobbes in 1651 schreef, Leviathan, stelde hij dat alle menselijke gedachten en handelingen kunnen worden verklaard door materiële processen in de hersenen. Hij zag de geest als het ware als een soort machine. Deze gedachten van Thomas Hobbes zijn eigenlijk de vroege basis voor wat later computationele theorie van de geest zou worden genoemd. In de Bijbel is Leviathan een mythisch zeemonster dat vaak wordt geassocieerd met chaos en vernietiging. Thomas Hobbes’ Leviathan beschrijft een machtige soevereine werkelijkheid die de chaos van de natuurtoestand beteugelt. Orde en voorspelbaarheid, in wereld en in geest. Thomas Hobbes had in de 17e eeuw regels gevonden om de chaos te beteugelen. Deze computationele theorie van de geest is een theorie die stelt dat de geest functioneert als een soort van informatieverwerkingssysteem, vergelijkbaar met de computer.

En volgens deze theorie kunnen mentale processen worden begrepen als een computer waarbij de hersenen vergeren als de hardware en de geest als de software. Hobbes zei, rationeel denken is hetzelfde als het maken van berekeningen. Zoals rekenen systematische getallen bij elkaar optelt en aftrekt, zo gaat het met denken ook. Maar dan met speciale deeltjes in het brein. Evenals rekenen is denken gebaat bij het volgen van regels, al dus hobbes. Wie meer kennis heeft over de hedendaagse werking van AI en de kracht van algoritme, beluistert hier dat hobbes in de 17e eeuw het brein vergelijkt met AI-machines en de werking van deep learning in het hedendaagse nu. Met hedendaagse woorden zou je kunnen zeggen dat hij de werking van het brein vergelijkt met algoritme in een datacentrum. Thomas Hobbes probeerde orde in de chaos te brengen. De 17e eeuw was nog ruig. Je had nog de klassermaatschappij met de adel, geestelijke, burgers, boeren.

Er was beperkte technologie, landbouw was de ruggengraat van de economie en de levensverwachting was tussen de 35 en 40 jaar. Dat Hobbes zocht naar orde in die tijd is begrijpelijk. Verhalen over orde en chaos zijn zo oud als de oudste overleveringen. Verhalen over hoe vanuit chaos het leven op aarde beheersbaar gemaakt moet worden, vanuit de verre oudheid werden deze verhalen al verteld. De mensen in relatie tot techniek, de mensen in relatie tot hulpmiddelen, heeft een lange traditie en mogelijkheden, kansen, belemmeringen, angsten en verhalen. De mensen in chaos, waaraan Thomas Hobbes verwijst, de natuur waarin de mens overgeleverd is in relatie tot chaos en vernietiging. De wetenschap, de drang van het beheersen van deze chaos Het controleren en het maakbaar maken van de omgeving Het maakbaarheidsideaal staat al vanaf de oudheid ter discussie Een belangrijk verhaal in die traditie is die van Prometheus En voor dat verhaal gaan we ietsje verder terug in de tijd Naar de tijd dat de mens nog een kwetsbaar wezen was Die overgeleverd was aan de grillen van de natuur En de goden die over de wereld heersten In deze Griekse mythische tijd waren het de goden die de regels op aarde bepaalden.

Een van de goddelijke wezens was Prometheus, een titan wiens naam vooruitziend betekent. En Prometheus kreeg de goddelijke taak om alle wezens te helpen met het ontwikkelen van eigenschappen die hen zouden beschermen en laten gedijen op aarde. Met zorg en aandacht schonk Prometheus aan elk dier een unieke gave. Hij gaf vleugels aan vogels zodat ze konden vliegen, sterke klauwen aan roofdieren, kracht aan de leeuw, snelheid aan antilopen en dikke vachten aan dieren die in koude gebieden zouden leven. Elk dier kreeg zijn eigen gaven die een hielp overleven in hun omgeving. Toen Prometheus eindelijk bij de mens kwam, ontdekte hij dat er niets meer over was om uit te delen. De mensen stonden met lege handen, kwetsbaar en onbeschermd tegenover de natuur. Ze hadden geen klauwen om zich te verdedigen, geen vacht om zich tegen de kou te beschermen en geen vleugels om te vluchten. Prometheus zag de menselijke kwetsbaarheid en wilde hen helpen.

Hij voelde dat de mensheid een bijzondere bestemming had en dat ze een kracht nodig hadden om die te vervullen. Toen Prometheus nadacht, besefte hij dat er nog één gave was die alle anderen zou overstijgen. Het vuur. Vuur betekende niet alleen warmte, licht en bescherming, maar ook kennis, vindingrijkheid en het vermogen om zelf hun wereld vorm te geven. Echter, het vuur was strikt voorbehouden aan de goden. En Zeus, de oppergod, verbood het de mens. De goden hielden het vuur, symbool van kennis en macht, ver weg van de mens. Het was een kracht die enkel zij mochten gebruiken. Laat de mensen kruipen in het donker, bulderen Zeus, zodat ze nooit zullen vergeten wie hun meesters zijn. Zeus vreesde dat het geven van vuur aan de mensheid de balans tussen goden en mensen zou verstoren. Het vuur gaf de mens namelijk de mogelijkheid om de natuur naar de hand te zetten, zich te beschermen en vooruitgang te boeken.

Kwaliteiten die juist de goden uniek en superieur maakten. Maar Prometheus vond het onrechtvaardig dat de mensheid in het donker moest leven en besloot een risico te nemen. Hij sloop in het geheim naar de berg Olympus waar het vuur bewaard werd. Prometheus sloop naar de zonnewagen van Helios en stal een vonkje vuur. Hij verborg het vonkje vuur in een holle rietstengel en smokkelde het naar de mensen. Voor het eerst kreeg de mens de kracht om vuur te gebruiken, zelf vuur te maken, zichzelf te warmen, te koken en hun omgeving te verlichten. Met het vuur konden ze gereedschappen smeden, huizen bouwen, huizen verwarmen en op nieuwe manieren met elkaar samenwerken. De mensen waren niet langer kwetsbaar, ze hadden een kracht die hen boven alle andere wezens zou helpen uitstijgen. Zeus’ woede was verschrikkelijk toen hij ontdekte wat Prometheus had gedaan. Verrader! Donderde zijn stem over de berg Olympus.

Je hebt mij een verbod getrotseerd. Als straf ketende hij Prometheus vast aan een hoge bergtop, waar elke dag een adelaar kwam om van zijn lever te eten. Echter, die lever groeide elke nacht opnieuw weer aan, waardoor de straf en pijn eeuwig voortduurden. Dit eeuwigdurende lijden was de wraak van Zeus voor de daad van Prometheus. Prometheus had de mensheid niet zomaar het vuur gegeven. Hij had hun leven veranderd en in staat gesteld om te leren te groeien en hun eigen pad te bepalen. Het verhaal van Prometheus vertelt ons dat de mens al vanaf vroege tijden krachten nodig heeft om zich staande te houden. En nodig heeft om de omgeving naar zijn hand te kunnen zetten. Ergens doet het verhaal van Prometheus met telkens denken aan de ontwikkelingen van artificiële intelligentie. De mens die met behulp van techniek dingen kunnen maken, beheersen, die eigenlijk groter zijn dan de mens zelf.

Een kracht die onmeetbare mogelijkheden geeft waarvan zij zelf nog helemaal geen notie heeft. En net zoals het vuur in het verhaal van Prometheus de mens in staat stelde om zijn omgeving te transformeren, zo zien we dat technologie ons en onze omgeving ook voortdurend verandert. De technologische vooruitgang brengt ons veel, maar de vooruitgang heeft er ook een keerzijde. Thomas Hobbes schiep met zijn theorie ook een soort licht over de chaos. Hij verlichtte het denken in overzichtelijke processen. Hij vergeleek de werking van het brein met hedendaagse algoritme. Algoritmen zijn wiskundige stappenplannen die computers gebruiken om problemen op te lossen of beslissingen te nemen. Het woord algoritme bestond overigens al in de 17e eeuw, in de tijd van Thomas Hobbes. Maar het woord algoritme zelf heeft zijn oorsprong in de Arabische wereld. Het woord algoritme heeft zijn oorsprong in de zogenaamde Gouden Eeuwen van de Islamitische wereld. De periode tussen de 8e en de 14e eeuw waarin het de hoogtijdagen waren van de Arabische cultuur.

Waar de westerse wereld door de donkere middeleeuwen ging, bloeide de Arabische cultuur. Terwijl Hollandse nederzettingen moesten vrezen voor aanvallen van de vikkingen, waren steden als Damascus, Baghdad en Cairo, hoogwaardige wereldsteden vol ontwikkeling en vooruitgang. Het was een periode van grote wetenschappelijke, culturele en economische bloei in de islamitische wereld. En het is in deze Arabische wereld dat de belangrijke hedendaagse term algoritme zal ontstaan. De Perzische wiskundige Mohammed ibn Musa al-Khwarizmi, een van de belangrijkste denkers in de geschiedenis van de wiskunde, leefde rond 800 na Christus in het Huis der Wijsheid in het Iraakse Baghdad, waar hij een grote bijdrage leverde aan de wiskunde, astronomie en geografie. Mohammed ibn Musa al-Khwarizmi bedacht systematische methodes om lineaire en kwadratische vergelijkingen op te lossen. Hierdoor wordt hij de vader van de moderne wiskunde genoemd en werd zijn naam in de westerse wereld vertaald naar algorismi. En je hoort het al, waarvan uiteindelijk het woord algoritme is afgeleid.

Algoritme is een belangrijk woord in de hedendaagse AI-wereld. Een algoritme is een stappenplan bestaande uit een set regels in vaste volgorde om tot een oplossing te komen en het einddoel te bereiken. Dus Thomas Hobbes vergeleek de algoritme als een proces in het brein. En een tijdgenoot in de wetenschap van Thomas Hobbes was de Engelse wetenschapper Francis Bacon. Ook Francis Bacon schreef een belangrijk werk voor onze historische zoektocht naar de huidige ontwikkelingen van AI. Francis Bacon schreef namelijk het utopische boek met de hoopvolle titel New Atlantis. U weet wel, Atlantis. Atlantis, het mythische eiland waarover schitterende verhalen te vinden zijn, maar wat nooit teruggevonden is. Hoewel veel archeologen wel hebben geclaimd dat zij het eiland teruggevonden hebben, is dat nooit door de gehele wetenschap voorwaar aangenomen. Atlantis, het welvarende paradijs dat voor het eerst werd beschreven door de Griekse filosoof Plato. Geschreven ergens rond 360 voor Christus.

En volgens Plato was Atlantis een krachtig en technologisch geavanceerd rijk dat ongeveer 9000 jaar voor zijn tijd bestond. Het zou gelegen hebben voorbij de zuilen van Hercules. Een locatie die dus nog altijd niet gevonden is. En de mythe van een hoog technologische en welvarende samenleving op het eiland Atlantis was voor Francis Bacon dé inspiratiebron voor zijn boek New Atlantis. New Atlantis kan gezien worden als een symbolische blauwdruk voor een ideale samenleving waar wetenschap centraal staat. New Atlantis, dat Francis Bacon in 1626 publiceerde, is op het utopische verhaal gebaseerd. In dit werk beschrijft Bacon een denkbeeldige eiland, Bensalem, waar de wetenschap en technologie ver gevorderd zijn en waar de samenleving gebaseerd is op de principes van kennis en onderzoek. Het boek weerspiegelt Francis Bacon’s visie op de toekomstige rol van wetenschap in de samenleving en zijn geloof dat kennis de sleutel is tot menselijke vooruitgang en verbetering van de maatschappij.

Wetenschap had volgens Francis Bacon namelijk als hoogste doel het vergroten van de menselijke macht. Deze nieuw vergaarde macht met behulp van wetenschap en technologie zou namelijk de mens in staat stellen om zijn lot op aarde te verbeteren. Het nieuwe Atlantis van Francis Bacon was een samenleving waarin wetenschap, kennis en technologie de trom zou slaan. Want zo was de gedachte, als we weten hoe de wereld in elkaar zit, dan kunnen we een utopische samenleving ontwerpen die voor iedereen goed en gelukmakend is. En dan zijn armoede, honger en ziekte een achtergelegen station. Zijn visie op technologische vooruitgang en de toepassing van kennis was in theorie bedoeld om de samenleving als geheel te verbeteren. Niet enkel de elite. Bacon zag technologie als een middel om het leven van alle mensen te verbeteren door natuurwetten te ontdekken en toe te passen voor praktische vooruitgang. Zoals betere gezondheidszorg, efficiëntere landbouw en nieuwe vormen van energie.

De trein van de vooruitgang draait op pure kennis en wetenschap. En met het vermeerderen van westerse wetenschap en kennis en daarmee dus de overheersende westerse technologische macht, kunnen zij de toekomst vormen naar onze wil, stelt deze gedachte. De mens kan met behulp van rationaliteit de wereld op geweldige wijze in elkaar zetten. De vooruitgang van de wereld en de mensheid blijkt een maakbare gedachte. En dit is nog altijd een actuele gedachte. Thomas Hobbes vergeleek het brein met een serie algoritme. Francis Bacon versterkte de maakbaarheidsgedachte. En het was niet veel later dat René Descartes het brein en het lichaam in zijn geheel loskoppelde. Cogito ergo sum, sprak René Descartes. Ik denk, dus ik ben. Met deze uitspraak stelde Descartes dat er een fundamenteel onderscheid bestaat tussen geest en lichaam. Descartes geloofde dat de geest een immateriële entiteit is die onafhankelijk van het fysieke lichaam bestaat. Descartes ontkoppelt het denken en het fysieke van elkaar.

Descartes introduceerde hiermee een nieuwe manier van denken die strak gestructureerd is, bijna wiskundig en gebaseerd op methodisch onderzoek. Hij stelde dat als we de wereld echt willen begrijpen, we deze moeten ontleden in kleine, eenvoudig te analyseren stukjes en stapje voor stapje moeten reconstrueren met logica en precisie. Descartes’ dualisme, de scheiding tussen lichaam en geest, bood een basis voor een mechanistische kijk op de wereld waarin de natuur werd gezien als iets wat door wetenschap en technologie begrepen en beheerst kon worden. Deze denkwijze ligt aan de basis van het moderne wetenschappelijk denken en, in lijn van dit verhaal, aan de manier waarop we computers hebben leren bouwen en programmeren. Als je nadenkt over een computerprogramma, dan lijkt het op een verzameling van logische stappen. Een reeks nauwkeurig geplande instructies die tot een resultaat moeten leiden. Net zoals Hobbes het bewustzijn in zijn componenten ontleden en Descartes de natuur en componenten verdeelde, ontleden wij in de computerwetenschap elke berekening in kleine controleerbare stappen van eenvoudige algoritme tot complexe systemen.

Elk deel van het proces moet rationeel en logisch zijn, zonder ruimte voor twijfel. Descartes dualistische opvatting dat lichaam en geest twee gescheiden entiteiten zijn, inspireerde latere denkers om de wereld op te splitsen in fysieke materie en abstracte kennis. Deze scheiding heeft geleid tot de vraag of machines, net als het menselijk denken, zelfstandig kunnen functioneren. Een andere bijzondere tijdgenoot van Descartes was Gottfried Leibniz. Leibniz streefde halverwege de 17e eeuw naar een universele taal om wiskundige en wetenschappelijke kennis mee uit te drukken. Een unieke taal. Geen universele taal zoals bijvoorbeeld het Esperanto, maar een taal die bestaat uit symbolen en die vanuit elke taal toegankelijk is. Een soort symbolische taal die universeel begrepen kan worden. De krachtige combinaties van symbolen zou namelijk alle kennis die er beschikbaar is kunnen uitdrukken, bedacht Gottfried Leibniz. Leibniz start in navolging van deze gedachte het project Leibniz’ droom En deze droom van Leibniz komt angstig in de buurt van waarop de huidige AI-systemen momenteel zijn ingericht De droom van Gottfried Leibniz werkt als volgt Allereerst worden alle beschikbare kennis gebundeld in een soort super-encyclopedie Een doos voorzien van alle beschikbare kennis En vervolgens moet deze kennis worden omgezet in die universele taal In die krachtige symbolen En daarna worden er regels opgesteld om met die symbolen te werken.

Regels hoe door de verschillende kennis genavigeerd kan worden. Regels hoe door de verschillende kennis genavigeerd kan worden. Regels hoe verbindingen gemaakt kunnen worden, zodat alle beschikbare kennis met elkaar in verbinding staat met de gebruiker ervan. Met deze droom hoopt de Gottfried Leibniz dat hij met de beschikbare kennis en behulp van het supersysteem antwoorden zou kunnen genereren op nieuwe vragen. Een soort zelflerend vermogen op basis van beschikbare kennis. Deze gedachte blijkt in 2025 erg actueel. In het hedendaagse nu noemen we dit generatieve AI. En de doos waarin alle verzamelde data verwerkt wordt door de opgestelde regels, de algoritme die de weg wijzen noemen wij deep learning. En zo zien we in de geschiedenis allemaal verwijzingen naar de zoektocht van maakbaarheid, naar beheersbaarheid, naar het oplossen van vraagstukken. De mens heeft door de eeuwen heen technologie gezocht, onderzocht en ontwikkeld om het leven op aarde makkelijker en maakbaarder te maken.

Na de droom van Gottfried Leibniz en de denkkracht van René Descartes begint aan het eind van de 17e eeuw officieel de verlichting. De verlichting is een periode die cruciaal is gebleken voor de huidige technologische ontwikkeling, omdat het een tijdperk was waarin rationaliteit, wetenschap en het geloof in menselijke vooruitgang centraal kwamen te staan. In de 17e en de 18e eeuw legden westerse denkers tijdens de verlichting de basis voor een wereld waarin kennis niet langer beperkt werd door religieuze dogma’s of absolute autoriteit, maar waar de zoektocht naar waarheid en kennis vrij werd aangemoedigd. Dit veranderde niet alleen de manier waarop mensen dachten, maar ook de manier waarop zij de wereld organiseerden en nieuwe technologieën ontwikkelden. De verlichting stimuleerde grote ontdekkingen in verschillende wetenschappelijke disciplines. Denk aan Isaac Newton die met zijn wetten van beweging en zwaartekracht een van de fundamenten van de natuurkunde legde. De verlichting bracht het idee voor dat de mens in staat is zichzelf en zijn omgeving te verbeteren door middel van kennis en reden.

Filosofen zoals Jean-Jacques Rousseau en Immanuel Kant benadrukten dat de mensheid het vermogen heeft om zijn eigen toekomstvorm te geven. Dit idee van vooruitgang en maakbaarheid is fundamenteel voor technologische innovatie. Het gaf de Westerse mens de overtuiging dat ze niet passief zijn in het lot van de wereld, maar dat ze actief kunnen bijdragen aan verbeteringen en oplossingen kunnen bedenken voor de uitdagingen waarmee we worden geconfronteerd. De verlichting zorgde ervoor dat kennis toegankelijker werd en gestimuleerd werd door middel van onderwijs en publieke discussies. Bibliotheken, universiteiten, wetenschappelijke verenigingen en academies speelden een belangrijke rol in westerse steden en werden centra van leren en innovatie. Dit leidde tot een cultuur waarin technologie en wetenschap voor een bredere groep mensen beschikbaar werden, een cruciaal element voor de latere industriële revolutie en de snelle technologische ontwikkelingen die daarop volgden. Door de afnemende invloed van de kerk op wetenschap en onderwijs konden vernieuwende ideeën over natuurkunde, geneeskunde en technologie vrijer ontwikkelen.

Denk bijvoorbeeld aan Galileo en later Charles Darwin, die ideeën verkenden die de traditionele religieuze visie uitdaagden. De vrijheid om zonder censuur te experimenteren en onderzoeken gaf wetenschappers de ruimte om zich op empirisch bewijs te richten in plaats van zich aan te passen aan religieuze opvattingen. De verlichting leidde tot de industriele revolutie in de 18e en 19e eeuw, waarin machines en technologieën zoals de stoommachine een enorme impact hadden op de westerse economie en de westerse samenleving. Deze industriele ontwikkeling was een gevolg van een doorbraak in zowel kennis als een cultuur die technologische innovatie ondersteunde. Bedrijven en regeringen begonnen technologie te zien als een middel om de samenleving te verbeteren En dit leidde tot enorme investeringen in onderzoek en technologische vooruitgang. De verlichting blijkt essentieel voor de moderne technologische ontwikkeling, omdat het een tijdperk inluidde waarin reden, wetenschap en het geloof in vooruitgang centraal stonden. Deze ideeën vormen nog steeds de basis van onze moderne samenleving, waarin technologie en wetenschap als sleutels worden gezien om de grote uitdagingen van onze tijd aan te gaan en oplossingen te vinden die ons leven verbeteren.

Vanuit de verlichting gaat de zogenaamde vooruitgang snel Grote doeners, uitvenders en denkers volgen elkaar op En de vooruitgang gaat steeds sneller De Eerste en Tweede Wereldoorlogen zijn ook enorme versnellers van technologische ontwikkelingen Immers wie de oorlog wil winnen, moet de vijanden slim af zijn Dat hebben we al eerder in deze aflevering gehoord Maar er zitten ook een keerzijden aan deze technologische vooruitgang Vlak na de Tweede Wereldoorlog in 1954 schrijft de Duitse filosoof Martin Heidegger die vragen naar de techniek. De vraag naar de techniek. Heidegger stelt in dit essai dat techniek niet slechts een verzameling gereedschap is, maar een manier waarop de mens de wereld ervaart en vormt. Heidegger beschrijft techniek als een soort proces van gestel, een ordening van de werkelijkheid waarbij alles wordt gezien als een hulpbron, iets wat beschikbaar moet zijn om te gebruiken. Denk aan hoe we tegenwoordig de natuur behandelen. Rivieren worden dammen, wouden worden bouwgrond en zelfs onze eigen lichamen worden gemedicaliseerd en geoptimaliseerd met behulp van robotica, kunstheupen, implantaten in het brein om beter te kunnen horen.

We optimaliseren onszelf en onze omgeving. Net zoals het vuur van Prometheus kan de kracht van techniek in mensen vooruitgang brengen. Maar het brengt ook risico met zich mee dat we onszelf verliezen in diezelfde ordening. Heidegger stelt dat techniek de mens niet alleen helpt om de wereld te veranderen, maar ook ons denken, onze waarden en onze relatie met de wereld om ons heen fundamenteel beïnvloedt. Het transformeert niet alleen de natuur, maar ook ons mens zijn. Zoals Prometheus het vuur bracht, zo brengt de AI vandaag de dag een nieuw soort vuur, de kracht van algoritmen en automatisering. Het roept dezelfde vragen op over macht en verantwoordelijkheid. Wie heeft de controle en wat is de prijs die we daarvoor moeten betalen? Met Heidegger kunnen we ons afvragen of we in onze technologische vooruitgang niet steeds meer ons mens zijn verliezen. Als alles een hulpbron wordt, wat gebeurt er dan met de momenten van verwondering, van stilte, van gewoon zijn?

Wat betekent het om mens te zijn in een wereld waar techniek niet langer een hulpmiddel is, maar een kracht die ons denken, onze omgeving en zelfs onze identiteit hervormt. Een kracht die de mensheid verder in de technologische vooruitgang slingert, maar ten koste van wat eigenlijk? De mensheid delft energie die de gezonde leefomgeving uitputte. De big tech neemt de markt en de economie over. De jeugd speelt weinig buiten, maar kijkt eindeloos naar een scherm. De gemiddelde schermtijd van een gemiddelde puber is schrikbarend hoog. De binaire maakbaarheid, de technologische vooruitgang, heeft net als de lever van Prometheus een eeuwigdurende prijs. De mensheid raakt steeds meer vervreemd, ontworteld van zijn omgeving. Heidegger agendeerde na de Tweede Wereldoorlog dat door de snelle ontwikkelingen van de techniek, de menselijkheden als verstilling en verwondering op het spel stonden. De verstilling en verwondering zijn ook woorden die de Nederlandse leraar, hoogleraar en filosoof Cornelis Verhoeven veel gebruikt heeft in zijn werk.

Verhoeven schreef in de jaren 60, 70 en 80 van de vorige eeuw veel over onderwijs. Hij was een denker van de eenvoud, maar ook van de diepgang. Iemand die ons eraan herinnert dat het grootste mysterie vaak in de kleinste alledaagse dingen verborgen ligt. De neiging van techniek in het onderwijs leidt veelal tot maakbaarheid en meetbaarheid. Verhoeven noemde het schijnresultaten. Een nog altijd hedendaags thema, als je de discussie volgt over het nut en nutteloosheid van toetsing. Voor Verhoeven was niet de toets of verantwoording de bedoeling van het onderwijs, maar was verwondering de essentie van onderwijs. Hij geloofde dat onderwijs niet moest beginnen met het opleggen van antwoorden, maar met het oproepen van vragen. Pas wanneer leerlingen zich verwonderen over een onderwerp, ontstaat echte betrokkenheid en een diepgaand leerproces. Onderwijs zou leerlingen moeten helpen om nieuwsgierigheid te koesteren en hen te leren stilstaan bij de rijkdom van het onbekende.

Techniek heeft de mensheid gebracht waar we nu staan, de zogenaamde vooruitgang. En zeker de snelle ontwikkelingen van AI helpt ons mensheid in sneltreinvaart vooruit. Maar Heidegger en Verhoeven laten de keerzijde van deze vooruitgang zien. Waar techniek en specifiek artificiële intelligentie uitnodigt om de focus te leggen op antwoorden op meet en maakbaarheid, leggen Heidegger en Verhoeven de menselijkheid in de weegschaal. Zoals Prometheus Vuur de mens een nieuwe wereld gaf, zo geeft AI ons een nieuw domein van mogelijkheden. Heidegger waarschuwt, techniek mag nooit het enige raam worden waardoor we naar de wereld kijken. Heidegger roept op om kritisch te blijven. Kritisch te zijn niet alleen op wat techniek ons brengt, maar ook op wat het ons kan ontnemen. Waar AI bijdraagt aan de binaire maakbaarheid, de productiviteit en snelheid verhoogt, uit Verhoeven kritiek op de neiging van het onderwijs om volledig in dienst te staan van deze economische of maatschappelijke doelen.

Volgens verhoeven zou onderwijs niet alleen moeten opleiden tot productieve burgers, maar ook tot denkende en voelende mensen. Het nut van onderwijs ligt volgens hem juist in het niet-nuttige, het leren waarderen van schoonheid, waarheid en het mysterie van het bestaan. In deze aflevering gingen we in vogelvlucht vanuit de verre oudheid, daar de mens nog overgeleverd was aan chaos, verwildering en het rijk der goden, gingen we naar de denkers die de verlichting in zouden luiden door lichaam en geest los te koppelen. De eeuwen heeft de mensheid zich met behulp van technologie ontwikkeld en de technologische vooruitgang was op een punt gekomen dat er na de Tweede Wereldoorlog een gemiddelde computer nog duizenden kilo’s woog. Maar er werd ook wel de vraag gesteld, kan een computer het denken van de mensheid overtreffen? In de volgende aflevering zullen we terugblikken op markante momenten in de afgelopen decennia. Daar waar eerder de mensheid eeuwen nodig had om grote technologische stappen te zetten, ontwikkelt de technologie zich in de afgelopen decennia zo snel dat we het bijna niet meer kunnen bijhouden.

Om dan vervolgens te eindigen bij de enorme versnelling door generatieve AI van de afgelopen jaren.

Thema's

Over hetzelfde thema