Gekaapt door het kapitaal

Wat het betekent voor pedagogiek en onderwijs

Wat mij als eerste opvalt: het onderwijs staat niet naast systemen. Het zit er midden in. Systemen bepalen in toenemende mate hoe scholen en besturen ingericht zijn. En niet iedereen heeft de (financiële) doorwerking hiervan in het snotje.
De Rijk beschrijft detacheringsbureaus die verdienen aan het vullen van gaten in roosters, bureaus voor aanvullend onderwijs die als paddenstoelen opkomen en schoolbesturen die digitalisering, leerlingvolgsystemen en lesmethodes uitbesteden aan grote bedrijven. Ook educatieve uitgeverijen worden opgekocht. Wie in de klas staat, ziet daar weinig van. De methode heet nog hetzelfde. Het dashboard ook. Hoe vaak gaat het bij de aanschaf van een methode of systeem over de vraag wie de eigenaar is? Mijn indruk: zelden.

In mijn boek Mens blijven tussen systemen verwijs ik naar De Rijk omdat zij met namen en cijfers laat zien wat ik vanuit de pedagogiek beschrijf. Technologie is niet neutraal, en de eigenaar ervan ook niet. Als het platform waarop leerlingen worden gevolgd in handen is van een fonds dat over vier jaar wil verkopen, welke waarden zitten er dan in het ontwerp? Het grootste risico zie ik niet in een dystopie, maar in kleine verschuivingen. Een stille overdracht van zeggenschap. Ineens is een systeem in het onderwijs geïmplementeerd en niemand heeft door waar de wortels van die applicatie of dat bedrijf liggen. Wie heeft daar eigenlijk regie over?

Een tekort aan leraren wordt opgevangen met ingehuurde krachten en commerciële bijles. Het probleem verdwijnt uit beeld en het waarschuwingssignaal verstomt. Dan wil ik weten: wie verdient eraan dat het stil blijft?