#201 Taalrijk onderwijs op basisschool de Achthoek — met Iris Akkerman en Jolijn Kromhout
Waar het over gaat
In deze aflevering van Meesterwerk gaat Jan Jaap Hubeek in gesprek met Iris Akkerman en Jolijn Kromhout. Iris is leerkracht op basisschool de Achthoek, een school voor ontwikkelingsgericht onderwijs. Jolijn is begeleider bij Taalvorming. Taalvorming ondersteunt scholen bij hun taalonderwijs door praten, denken, schrijven en lezen centraal te stellen rondom thema’s.
Het gesprek onderzoekt hoe taal een zaak van alle vakken kan worden — niet als apart vak met een eigen methode, maar als manier van werken die door een heel thema heen loopt. Vanuit de klas van Iris en de begeleidingspraktijk van Jolijn ontstaat een beeld van wat dat van leerkrachten vraagt, waar scholen tegenaan lopen als ze deze stap zetten, en hoe je tegelijk recht doet aan de kerndoelen.
Een aflevering over vertrouwen in taalontwikkeling zonder methode, over houvast voor leerkrachten die hiermee beginnen, en over wat goed thematisch werken in de praktijk laat zien.
“Vertrouw er nou gewoon even op dat iedereen dit kan en ga het eerst eens één keer doen.”
Jolijn Kromhout
Jan Jaap Hubeek spreekt met Iris Akkerman, leerkracht en taalcoördinator op basisschool De Achthoek in Amsterdam, een school voor ontwikkelingsgericht onderwijs, en met Jolijn Kromhout van Stichting Taalvorming, een oud-collega van Iris. De Achthoek werkt al jaren zonder taalmethode: lezen, schrijven, praten en woordenschat zijn verweven met thema’s uit de zaakvakken. Volgens Jolijn vragen de nieuwe kerndoelen Nederlands ook om zo’n geïntegreerd aanbod.
Iris vertelt over haar thema gezonde voeding, waarin de klas een soepwinkel begon: de kinderen lazen recepten, schreven instructieteksten en kookten elkaars soep. Bij het thema middeleeuwen schreven ze betogen. Rijke teksten boven het niveau van de groep werken volgens beiden, als ze in het thema passen, als de leerkracht ze voorleest en voorbereidt en als er een betekenisvolle opdracht bij hoort. Zo gaan alle kinderen vooruit, ook kinderen die net in Nederland zijn.
Het gaat ook over wat dit van een team vraagt: een gedeelde visie, een directie die vertrouwen geeft, tijd om samen voor te bereiden, en notatielijsten om bij elk thema terug en vooruit te kijken op de kerndoelen. Jolijns advies aan leerkrachten die het spannend vinden: probeer het eens.
“Dat is het. We halen het echte leven naar binnen in de school.”
Iris Akkerman
Transcript
Het hele gesprek
Ongeveer 47 minuten · automatisch uitgeschreven en licht bewerkt
Lees het hele gesprek
Jolijn
Vertrouw er nou gewoon even op dat iedereen dit kan en ga het eerst eens één keer doen.
Jan Jaap
Welkom bij een nieuwe aflevering van Meesterwerk.
Jolijn
Kijk, niet alle kinderen zullen hetzelfde uit die tekst halen. Op het moment dat een kind al wat verder is in zijn woordenschat, in zijn taal, gewoon een beter begrip van zo’n tekst heeft, dan zal hij daar andere dingen uithalen dan een kind die daar nog een beetje aan het begin in staat. Maar ze zullen allemaal een stapje vooruit gaan.
Iris
Je kan heel goed hoge verwachtingen daarin stellen. Je hoeft niet bang te zijn. Want Jolijn zegt ze halen er altijd iets uit.
Jan Jaap
Mijn naam is Jan Jaap Hubeek en in deze aflevering zijn Iris Akkerman en Jolijn Kromhout de gast.
Iris
Wij doen vanaf groep 5 onderzoek tijdens een thema. En om onderzoek te doen om dingen te leren, hoort lezen erbij.
Jolijn
Betogen, hetzelfde. Kinderen van twee doen niks anders dan betogen. Ik wil.
Jan Jaap
Iris is leerkracht op de basisschool De Achthoek, een school voor ontwikkelingsgericht onderwijs. Jolijn is begeleider bij Taalvorming. Taalvorming ondersteunt scholen bij een taalonderwijs waarbij praten, denken, schrijven en lezen over thema’s centraal staan.
Jolijn
Ik denk dat je ze vooral moet meegeven dat ze nieuwsgierig moeten zijn waar ze die kennis van op kunnen doen. Want als ze dan ooit iets tegenkomen wat ze dan misschien net niet helemaal gehad hebben of wat maar geen klein beetje aan bod is geweest, dan weten zij zelf wat ze…
Iris
Hoe ze het aan kunnen pakken, hoe ze kunnen onderzoeken, hoe ze door kunnen zetten.
Jan Jaap
In deze aflevering onderzoeken we hoe je taal een zaak van alle vakken maakt. Welkom in de podcast. Iris, wie ben jij en kan jij vertellen wie je bent met de koppeling Waar Zijn Wij?
Iris
Ik ben Iris, Iris Akkerman. We zijn op dit moment op basisschool De Achthoek in Amsterdam. En ik werk hier als leerkracht en als taalcoördinator.
Jan Jaap
Heel kort, wat voor soort school zitten we?
Iris
We zijn op een OGO-school, ontwikkelingsgericht onderwijs. Wat betekent dat we eigenlijk het grootste gedeelte van ons onderwijs inrichten aan de hand van thema’s.
Jan Jaap
Zonder methodes, maar je trekt vanuit thema’s, vanuit kind. Jolijn, wie ben jij?
Jolijn
Ik ben Jolijn Kromhout. Ik werk voor Taalvorming. Ik ben ook een oud-collega van Iris, want ik heb een lange tijd geleden ook op de Achthoek gewerkt. Want van oorsprong ben ik leerkracht.
Jan Jaap
Kan jij vertellen, waar gaan we het over hebben? Waar gaat het gesprek over en waarom is het zo ontzettend belangrijk dat we het gesprek gaan voeren?
Jolijn
We gaan het hebben over taalonderwijs en hoe je dat thematisch en geïntegreerd kan aanbieden. En ik denk dat het al heel lang heel belangrijk is om het hierover te hebben. Maar op dit moment nog belangrijker. Omdat de nieuwe kerndoelen taal daar ook naar vragen. De nieuwe kerndoelen Nederlands. Die vragen natuurlijk naar een geïntegreerd taalaanbod. En de Achthoek doet dat al jaren. Wij begeleiden de Achthoek daarin al jaren. Dus ik denk dat we in dit gesprek heel goed kunnen laten horen hoe dat kan.
Jan Jaap
Voor de geoefende luisteraar, zeven jaar geleden ben ik bij jou ook in de klas geweest Iris. Toen waren we eigenlijk net één, twee jaar bezig door te leren lezen en schrijven zonder methodes. Je doet het nog steeds. Kan je vertellen waarom is het zo ontzettend belangrijk hoe jullie taal onderwijs geven en dat het helemaal geïntegreerd is?
Iris
Ik denk dat het zo belangrijk is omdat het betekenisvol is voor de kinderen. Dat het samenhang heeft, dat het niet een losstaand iets is. Taal is alles. Het is lezen, het is schrijven, het is begrijpend lezen. Het is in een spelhoek spelen met taal. Taal zit in rekenen, taal zit in oriënterende vakken, geschiedenis. Het is alles. En het is mooi als dat samenhangt. Want dan heeft het betekenis. En dan motiveert het en dan is het zinvol.
Jan Jaap
Maar, toch even, Jolijn zegt ook net, de nieuwe kerndoelen. Dus het kan ook wel fijn zijn om een methode te hebben. Zodat je weet wat je doet. Dat je misschien hiaten laat vallen. Dus het vraagt misschien ook wel heel veel.
Iris
In het begin zal het iets vragen. Omdat het een verandering is. Als je methode gewend bent. Maar uiteindelijk is het gewoon wat je doet. Omdat je weet het heeft betekenis. Je ziet de samenhang. En dus weet je. Ik laat geen hiaten vallen. En weet je wat ik doe is goed.
Jan Jaap
Je doet het nu al. Ten opzichte van de vorige podcast al zeven jaar. Wat zie je aan de kinderen die door al die jaren heen door het onderwijs zijn gegaan? Wat valt je daarna op?
Iris
Wat mij opvalt is dat eigenlijk bijna alle kinderen, en natuurlijk zijn er altijd een paar uitzonderingen, teksten met gemak aangaan. Rijke teksten die we lezen, dat is voor hun normaal. Als dat drie kantjes zijn. Omdat het pas bij het thema wat we behandelen in de klas, we begeleiden de kinderen, we pre-teachen voor de kinderen voor wie dat nodig is. behandelen we de stof al. En het heeft betekenis. Ze zijn enthousiast. Ze willen weten, wat is Atlantis? Waarom gaan we daar over lezen? Wat is het? Dus dat is wat ik zie. Dat kinderen eigenlijk toch wel met plezier en gemotiveerd zijn om te lezen.
Jan Jaap
Want het klinkt heel zoals lezen en schrijven en taal zou moeten zijn. En misschien is dat niet altijd vanzelfsprekend.
Jolijn
Nou, voor ons als Taalvorming is dit wel vanzelfsprekend. Ik denk dat het heel logisch is dat je, als je een betere lezer wil worden, dat je ook meer moet lezen. Dat is ook wat de wetenschap erover zegt. En jullie hadden het net over zo’n taalmethode, dat je dan zeker weet dat je geen hiaten laat vallen. Maar dat is ook niet zo. Zo’n taalmethode is absoluut niet zaligmakend, kiest ook wat ze aanbieden. En omdat het niet geïntegreerd is met bijvoorbeeld zaakvakken, En de andere dingen die je doet in de klas is het een op zichzelf staand stukje. Waardoor het ook minder beklijft.
Iris
Het heeft minder betekenis misschien. Omdat het inderdaad, oh vandaag is het die bladzijde, de volgende dag een andere.
Jolijn
Kinderen komen ook veel moeilijker tot een product als je vanuit een taalmethode werkt. Omdat het niet valt in iets waar ze overal al de hele tijd mee bezig zijn. Als jij al wekenlang met hetzelfde thema bezig bent. Dan kan je na een tijdje behoorlijk ingewikkelde teksten aanbieden. ingewikkelde dingen schrijven, omdat je er al een hoop van af weet. Als het op zichzelf staat, kan dat niet. Dus dan blijft het heel plat, heel vlak. Op het moment dat je je taalonderwijs eigenlijk richt op de zaakvakken, wordt het één geheel. Kijk, hoe we taal eerder bekeken, niet zozeer Taalvorming, maar hoe het al jaren gaat, is dat taalmethode is een los stukje, technisch lezen is een los stukje, begrijpend lezen is een los stukje, geschiedenis is een apart zaakvak van biologie, Wat een apart zaakvak is van aardrijkskunde. En door al die dingen los aan te bieden. Ontstaat er eigenlijk niks. Op het moment dat je gewoon voor een onderwerp kiest. Als zijn de, nou ja, bijvoorbeeld de middeleeuwen.
En je doet daar alles in. Je schrijft daarover, je kijkt daarover, je spreekt daarover. Je leest daarover. Ja, dan is het een één geheel. Waardoor je veel meer diepgang kan krijgen. En door alle taal daaraan te verbinden. Ja, wat Iris ook al zegt. Wordt het gewoon betekenisvoller. Wordt het gewoon interessanter? Wordt het logischer? Want het is ook niet logisch om midden in een week ineens een brief te gaan schrijven aan de burgemeester van de stad. Omdat je een grote schoolplein wil. En dat zijn vaak wel opdrachten die bijvoorbeeld in een taalmethode staan. Dat staat totaal los van alles waar die kinderen mee bezig zijn. Misschien willen ze niet eens een grote schoolplein. Of is daar helemaal geen mogelijkheid toe. Het heeft gewoon geen zin.
Iris
Het heeft geen betekenis. En als je het over, je noemt net het voorbeeld van de middeleeuwen. Als dat je thema is en kinderen hebben daarover gelezen, ze hebben films bekeken, je leest vooruit een boek over de middeleeuwen. Dan kan je de kinderen vragen om een betoog te gaan schrijven wanneer het leven beter was. Was dat nu of was dat in de middeleeuwen? Omdat ze kennis hebben over de middeleeuwen. En natuurlijk moet je ze vertellen, voordoen en criteria opstellen van wat een betoog is. Maar dan is dat het. Het gaat om het betoog, maar de informatie.
Jolijn
Die hebben ze. En dat kost ze ook geen moeite. Dat zit helemaal in hun. Want daar zijn ze al weken mee bezig. Ook dingen als woordenschat onderwijs. Op het moment dat je alles doet. Bij elkaar. Dus je bent al weken bezig over de middeleeuwen. Dan hoef je niet woorden. Op een woordmuur neer te plakken. En dan zeven keer dat woord te benoemen. Want je kan ervan uitgaan. Dat je die woorden sowieso wel meerdere keren. Tegenkomt. Want je leest erover. Je kijkt erover. Je schrijft erover. Je leest misschien wel zelf in een boek. Er wordt voorgelezen in dat thema. Alles draait om die middeleeuwen. Je gaat misschien nog wel een museumbezoek doen. Er komt iemand op school. Er zijn kinderen die uit zichzelf in die weken interesse tonen. In dat onderwerp waardoor ze er thuis ook mee verder gaan. Het draait daar helemaal. En dat merk je aan de kinderen dat ze daar helemaal mee bezig zijn. Maar dat merk je ook aan leerkrachten. Dat op het moment dat je dan iets tegenkomt wat binnen jouw thema past. dan neem je dat mee. Dat zie je aan de kinderen.
Jan Jaap
Wat zie je dan? Wat merk je dat aan?
Iris
Betrokkenheid. Je kijkt zelf met een diepzeebril naar je eigen wereld. En dat gaan kinderen ook doen.
Jolijn
Dus die komen bijvoorbeeld met een Donald Duckje aanzetten. Donald Duck heeft natuurlijk geregeld. Duckies die in een bepaalde tijd…
Jan Jaap
Die passen overal.
Jolijn
En dan komen ze ineens met een duckje over de Rembrandt aan. Wat past in de tijd die je behandelt op school.
Iris
Ja, of ze hebben opeens iets meegenomen van thuis waarvan ze eigenlijk niet door hadden. Oh, dit past daarbij. Zij gaan ook met die bril naar hun wereld kijken.
Jolijn
En ouders ook.
Iris
Ja, en dat maakt hun wereld breed. En ze krijgen een bredere kennis waardoor hun woordenschat, hun leesbegrip, daar draagt het allemaal aan bij.
Jolijn
Kennis, ik bedoel, ook kennis hierin is belangrijk. Het gaat natuurlijk niet alleen maar over het leren van taal, maar je wil ze ook een hele rijke kennisbasis meegeven.
Jan Jaap
Een instrument of zo, wat er logisch bij hoort om die nieuwsgierigheid te voeden. Of maak ik het nu te romantisch?
Jolijn
Nee, ik denk helemaal niet dat je het te romantisch maakt. Dat is namelijk denk ik precies waar het om draait. Op het moment dat je taal niet meer als iets losstaans gaat zien, waardoor je er een soort losse thema’s voor zoekt. Bijvoorbeeld zo’n schoolplein of thema’s als vriendschap. Maar je kiest thema’s die de interesse wekken. Wat bij zaakvakonderwijs hoort, dan hoort alles bij elkaar. En kinderen zijn ongelooflijk geïnteresseerd in al deze dingen. In de tijd, maar ook in andere landen. Kinderen die willen alles weten, die zuigen alles op.
Jan Jaap
Dus heb je ook te lezen en dus lees je ook. En eigenlijk krijg je gewoon een levenshouding mee. Dat als je nieuwsgierig bent en je wil dingen weten. Dat lezen daarbij gewoon een heel logisch instrument is.
Iris
Ja, lezen, onderzoek doen. Dat is het denk ik. Wij doen vanaf groep vijf onderzoek tijdens een thema. En om onderzoek te doen om dingen te leren. Hoort lezen erbij. Want daar haal je informatie.
Jolijn
Nou en ik denk ook mooi om te vermelden dat, en dat is niet per se iets wat alle scholen bij Taalvorming, die wij als Taalvorming begeleiden doen. Maar op de Achthoek is het natuurlijk ook OGO-onderwijs. En dat wordt niet alleen maar gedaan in de onderbouw, maar ook in de midden en bovenbouw. Dus ook spel wordt op een manier nog betrokken in die midden en bovenbouw.
Iris
Ja absoluut. Wij hebben sowieso ieder thema heeft een klas een sociaal-culturele praktijk. Wat betekent dat je de echte wereld naar binnen brengt in je school.
Jan Jaap
Help even voor zij die niet een thema weten. Kan je even heel kort aangeven? Hoe kom je tot een thema? Wat voor thema’s heb je?
Iris
We hebben natuurlijk wel de kerndoelen. Wij hebben daarvan notatielijsten. Dus we hebben wel doelen die we per jaar moeten behalen.
Jolijn
Over zaakvakken gaat het dan voornamelijk?
Iris
Ja, wat we aan willen bieden in dat leerjaar. Dat was bij mij bijvoorbeeld afgelopen jaar gezonde voeding. Schijf van vijf. Het is ook weer te discussiëren wat de gezonde voeding is. Maar in ieder geval gezonde voeding, je lijf. Toen zijn we tijdens de kerstperiode een soepwinkel begonnen. En dan kan je heel mooi een sociaal-culturele praktijk creëren. Door een soepwinkel in jouw klas te beginnen.
Jan Jaap
Bedenk jij, we gaan een soepwinkel doen of houden het uit de kinderen? Doe je dat samen met de kinderen? Hoe kom je tot zo’n vorm van winkel?
Iris
Dat is eigenlijk iedere keer weer andersom stuur je een beetje. Maar eigenlijk is het de bedoeling dat er zoveel mogelijk uit kinderen komt. Want in de eerste twee weken van een thema bereid je allerlei startactiviteiten voor. Dat kan zijn, ik had zelf een soep gekocht in een supermarkt. Die had ik meegenomen. Ik zei, jongens, ik ga hem zo meteen eten bij de lunch. Ik ben heel benieuwd, want meestal maak ik mijn soep zelf. Nou, toen kwam ik terug. Juf, hoe was het? Hoe was je soep? Dus ze zijn dan al, ze wisten nog helemaal niet dat het soepthema zou worden. Wat ik moet eerst weten, vinden ze het interessant? Anders ga ik geen soepwinkel beginnen. Nou, ik zeg, ik geef het eigenlijk net geen voldoende. Ik vond het niet zo heel lekker. Wat denken jullie dat erin zit? Nou, jongens, we gaan even raden naar de ingrediënten. Het is tomaat, basilicumsoep. Wat denken jullie dat die er allemaal in zit? Nou, dan heb je ze al.
Ik dacht, oké, mooi. Dit vinden ze interessant. Nou, zo ga je erop verder bouwen. Ik dacht, wie maakt er wel eens soep thuis? Wie wil soep meenemen? Nou, een week later zitten we met dertien pannen soep in de klas. Zij maar aan het proeven, ingrediënten aan het raden. Cijfers aan het geven. Toen dacht ik, oké, ja, dit leeft. Dit vinden ze interessant. Ze gaan aan elkaar vragen, wat heb jij in je soep zitten? Oh, die soep hoort echt bij jouw cultuur. Oh, je hebt echt Turkse linzensoep gemaakt. Oh, je hebt Marokkaanse harera gemaakt. Ze waren helemaal aan. Dus ik dacht, nou, dit gaat goed. En dan ga je met de kinderen in overleg. Van, nou, wat kunnen we hiermee doen? Wat lijkt jullie leuk? Ja, we willen allemaal zelf soep maken. Ik zei, nou, mooi. Nou, hoe gaan we dat doen? Nou, een plan bedacht. Wat zullen we met de soep doen? Ja, opeten. Ik zei, nou, leuk. Wat kunnen we nog meer ermee doen?
Nou, en zo kom je uit op een soepwinkel. En dan hebben we iedere week een soep verkocht. Aan, ja, wie wilde. Aan de ouders, aan de kinderen, aan En zo bouw je, ja. We moeten recepten lezen. Nou, dan leren ze ontzettend wat zijn opsommingstekens. Wat betekent die ML? Wat betekent die G in zo’n receptenlijst? Ingrediënten waar ze nog nooit van hebben gehoord. En dan gaan ze zelf een recept schrijven. Waar staat die opbouw uit? Dan moeten ze eigenlijk een instructietekst schrijven. Dus dan kom je weer bij het schrijven uit. En dan heeft het betekenis. Ze hoeven niet een instructietekst te schrijven over… Ja, leg uit hoe dit spelletje werkt. Uit een taalmethode. Maar ze moeten iemand anders hun soep kunnen laten maken. Want zo hebben we dat dan gedaan. We gingen rouleren in groepjes. Dus één groepje bedenkt een recept. En een ander groepje moet dat gaan koken die week erop.
Jan Jaap
Je proeft meteen als het niet gelukt is. Ja,
Iris
Dat ook. Als ze denken, er staat één kilo zout in plaats van een grammetje zout. Dus dan heeft het betekenis. Ze willen het heel graag goed doen. Ze willen alles begrijpen. Wat is die EL, juf? Wat zou dat kunnen betekenen? Dan komen ze, wat is een eetlepel olijfolie? Dus ja, zo kun je komen tot een sociaal culturele praktijk.
Jolijn
En dan vergeet je het ook niet meer.
Iris
Nee.
Jan Jaap
Als kind bedoel je.
Jolijn
Nee.
Iris
Want het leeft. Het leeft en het is gekoppeld aan iets wat een leuke herinnering voor ze was. Ze praten nog steeds in groep acht over hun lievelingsthema’s. Oh, weet je nog dat thema? En dat is voor ieder kind misschien weer anders. Net waar hun het meeste interesse heeft.
Jolijn
Dat is het ook. En dat zijn niet de thema’s die ze vooraf bedenken wat het leukste is.
Iris
Nee. Nee.
Jan Jaap
Het ontstaat. En ik beluister ook. Je neemt ze echt mee bijna op een avontuur. In dit geval in soep. En er komt van alles langs. Maar je doet ook nog iets intuïtiefs op de een of andere manier. Je begon met de kerndoelen. Je wist heel goed waar je naartoe moest werken. Als je dan naar zo’n thema kijkt. Hoe hou je dan als leerkracht dan ook overzicht. Over de kerndoelen waar je aan werkt. En wat je in dat jaar te doen hebt met de kinderen. En je hebt ook nogal die kinderen op verschillende niveaus.
Iris
Ja.
Jan Jaap
Wat vraagt dat van jou? Hoe doe je dat?
Iris
Toevallig, dit jaar heb ik met een duocollega gewerkt die nieuw was in het OGO-onderwijs. En die vroeg mij dit ook. Ze vond het spannend om, hoe doe je dat dan? En toen moest ik echt even nadenken, hoe doe ik dat dan? En toen wist ik het eigenlijk dat ik erover na had. En toen dacht ik, ah, bij ons op school is het organisatorisch eigenlijk zo opgebouwd. Dat we per thema heb je een moment, een terugkijkmoment. Dus je kijkt naar je vorige thema en je kijkt naar die lijst. Welke doelen zijn er behaald? Wat is aangeboden? Wat is er herhaald? En wat is nog een keer teruggekomen? En vervolgens doe je dat aan het einde weer. En dan ga je vooruitkijken. Wat moet ik mijn volgende thema aan bod laten komen? Ja, daardoor zit dat eigenlijk goed in je hoofd. Het kan me ook voorstellen als je in een leerjaar vaker achter elkaar doet. Dat het vanzelf makkelijker gaat. En dat als je in een leerjaar voor het eerst doet. Dat je wat vaker terug zal moeten kijken. In die notatielijsten. Van hé, wat moet er aan bod komen?
Jan Jaap
Dus heb je eigenlijk overzicht, de overzicht waar je bent en waar je aan werkt en wat je misschien nog wel wat extra aan te zetten hebt, dat is eigenlijk genoeg?
Iris
Ja, dat denk ik wel.
Jolijn
We moeten ook niet denken dat als we iets misschien, en het gaat voornamelijk over de zaak van kerndoelen waar we het nu eigenlijk over hebben. Als je iets even niet helemaal doet, dat ze dan verpest zijn voor de rest van hun leven. Dit is natuurlijk de basisschool. Ik denk dat je ze vooral moet meegeven dat ze nieuwsgierig moeten zijn. Waar ze die kennis van op kunnen doen. Want als ze dan ooit iets tegenkomen wat ze dan misschien net niet helemaal gehad hebben. Of wat maar geen klein beetje aan bod is geweest. Dan weten zij zelf wat ze…
Iris
Hoe ze het aan kunnen pakken. Hoe ze kunnen onderzoeken. Hoe ze door kunnen zetten. Ik moet wel zeggen, wij hebben wel ook voor leesbegrip. Hebben wij ook een notatielijst zelf ontwikkeld. Door toch ook te kijken, oké, wat willen we op het gebied van leesbegrip? in welke leerjaaraanbod laten komen. En dat is niet per se dat een betoog altijd moet in groep 6. Het mag ook in groep 6, het mag in groep 7, het mag in groep 8. Maar dan weet je als leerkracht, als je dat dus inderdaad spannend vindt of lastig vindt, dat je denkt, hé, hoe zorg ik nou…
Jolijn
Een beetje houvast nodig hebt.
Iris
Dan hebben wij daar ook die lijsten voor, die we op zo’n terugkijk-vooruitkijkmoment ook invullen.
Jolijn
Ja, en ik denk, als het gaat om leerlingen… Kan iedereen meedoen, bijvoorbeeld? Dat was ook een van de vragen. Als je kijkt naar alle onderdelen van Taalvorming. Dus de taalronde, de genre taalronde. Tekstbespreken en de rijke tekstlessen. Daarbij is het hele fijne dat iedereen uit zichzelf wel meedoet op zijn of haar eigen niveau. En dat niveau kan soms ook wisselen. Het hoeft echt niet zo te zijn dat als jij een hele goede schrijver bent over je eigen ervaring. En dat je dat heel smeuïg op papier kan zetten. Dat je ook ontzettend goed bent in het schrijven van een betoog. Wat weer veel technischer is. die veel eigenlijk wat minder vraagt van jouw creativiteit. En datzelfde geldt voor die rijke tekstlessen. Kijk, als een tekst jou helemaal ligt, of een onderwerp met name, dan kan je daar de ene keer veel makkelijker in vastbijten dan de andere keer. Maar uiteindelijk kan iedereen daar eigenlijk nagenoeg altijd in meegaan.
Jan Jaap
Ja, help mij even, want dit is natuurlijk een spannend vraagstuk. Je hebt heel veel verschillende niveaus in je klas. Differentiatie, dat vraagt veel. Er zijn natuurlijk ook mensen die het in dat optiek misschien fijn vinden, dat een methode misschien wat zekerheid voor jou als leerkracht kan geven. En jij zegt even in twee tussenzinnen dat dat eigenlijk helemaal niet hoeft, doordat je op deze manier als je aan taal werkt, dat al die kinderen op hun eigen niveau kunnen verschijnen. Heel ogenschijnlijk vertel je dat. Kan je dat iets meer duiden voor mij die dat ook nog wel spannend vindt?
Jolijn
Bijvoorbeeld op het moment dat wij bij Taalvorming rijke teksten aanbieden, dat is ook hoe de achthoek werkt, dan zit daar een bepaalde stramien in hoe dat opgebouwd is. En een rijke tekstles is niet iets wat je elke dag gaat doen. Maar wat je minstens één keer per week gebruikt. Je een rijke tekst die wat boven het niveau ligt van de groep wellicht. Ze kunnen prima in groep 6 een tekst uit de Volkskrant lezen. Op het moment dat je dat op een goede manier aanbiedt. En dat betekent in ieder geval een tekst die binnen het thema past. Dat scheelt al een hele hoop.
Jan Jaap
Want dan zit die nieuwsgierigheid en ligt het dichtbij. Dan zijn ze daarmee bezig.
Jolijn
Het komt niet uit de lucht vallen. En voor kinderen die er misschien wat minder van af weten. Die weten er dus inmiddels al dingen vanaf. Op het moment dat jij een beetje kennis hebt. Is het natuurlijk veel makkelijker om een moeilijkere tekst te lezen. Dan als je helemaal geen kennis hebt. En dit is niet alleen voor kinderen. Maar dit is natuurlijk ook voor onszelf. Als ik een tekst ga lezen over iets. Waarvan ik helemaal niks af weet in het Engels. Dan is het een stuk moeilijker. Dan als ik iets lees waar ik wel iets van begrijp.
Iris
Dat je eigenlijk die voorkennis hebt. Dat het eigenlijk. Dat proberen we wel voor kinderen te doen. Dat het in de steiger staat. Het scaffolding. Dat we het hebben. Wat Jolijn zegt. Dat het niet zomaar uit de lucht komt vallen. Je doet het natuurlijk ook aan het begin van het thema En dan is er misschien nog wat minder voorkennis Dus dan proberen we het wel echt te pre-teachen Zodat, dat is dan met een kleine groepje Dat is dan die differentiatie Zodat als je hem klassikaal behandelt Dat iedereen meedoet Dat er niet een stuk of acht à tien kinderen Wegzakken En denken, ja ik weet niks van dit onderwerp Ik vind lezen al lastig Of leesbegrip vind ik lastig
Jan Jaap
Je zit echt in die zone van ontwikkeling
Jolijn
Ja en je start ook Je start ook vaak met een filmpje die de tekst al verduidelijkt. Je leest de eerste keer de tekst voor. Of je nou voor groep 8 staat of voor groep 3 of 4. Ik lees de tekst als leerkracht. Ik geef dan vaak voorbeeldlessen. Ik lees hem voor. Want door mijn intonatie zit er al veel meer begrip in. Vervolgens krijgen de kinderen een opdracht om in hun eentje of in tweetal. Dat kun je ook afwisselen. Nog een keer die teksten gaan doorlezen. Dat moet wel een interessante opdracht zijn. De opdracht moet niet zijn, lees hem nog eens door. Want dan snap je hem beter. Want dat doen misschien de drie braafste leerlingen uit de klas. Maar de rest niet. Dus het moet wel een betekenisvolle opdracht zijn. Om die tekst nog een keer te lezen. Omdat je daar bijvoorbeeld informatie uit wil halen. Voor wat je nodig hebt binnen je thema. Om daar vervolgens weer verwerking aan te geven. En op die manier hebben ze die tekst dadelijk al drie keer gelezen. Ze hebben er een filmpje over gekeken. We hebben er veel over gesproken. Het is zoveel makkelijker dan. Waardoor alle kinderen mee kunnen.
Jan Jaap
Je houdt het heel zorgvuldig op. Vanuit de nieuwsgierigheid. Even terug naar dat vraagstuk over differentiatie. Waar al die kinderen allemaal op een ander. Je hebt ook op hele diverse scholen gewerkt. Waar dat in jouw klasse was. Neem me even. Luister daarmee. Je hebt een bepaald meesterschap die bij jou heel natuurlijk is.
Jolijn
Kijk niet alle kinderen zullen hetzelfde uit die tekst halen. Op het moment dat een kind al wat verder is. In zijn woordenschat. In zijn taal. Gewoon een beter begrip van zo’n tekst heeft. Dan zal hij daar andere dingen uithalen. Dan een kind die daar nog een beetje aan het begin in staat. Maar ze zullen allemaal. een stapje vooruit gaan. En het is niet zo dat we met z’n allen de hele tijd hetzelfde niveau kunnen behalen. Dus die illusie hebben we hier ook niet. Maar je kunt wel stellen dat alle kinderen vooruit gaan.
Jan Jaap
En je zit ook nog in dezelfde tekst met elkaar.
Jolijn
Exact. En je praat daarover. En juist door het daarover te praten, helpt het ook weer om kinderen mee te trekken die er nog misschien wat minder van snapten. Ik heb een tijd lang in het nieuwkomersonderwijs gewerkt. Waar wij als Taalvorming ook nog steeds veel scholing in bieden. Maar ik heb ook voor de klas gestaan. En wat ik daar merkte was… Nou, kinderen die pas net in Nederland waren, die konden eigenlijk best wel een heel groot gedeelte meekomen. Juist door die opbouw, juist door erover te spreken. Vraag maar eens na het lezen van zo’n tekst. Wat vond je interessant? Wat is nieuw voor jou? Nou, ze komen weer allemaal met dingen en zo herhaal je het wel meerdere keren. En kinderen begrijpen dan echt wel een groot gedeelte waar het over gaat. Ook kinderen die pas net in Nederland zijn en een tweedetaalleerder zijn, begrijpen waar het over gaat.
Jan Jaap
Ze hebben ook al heel veel taal mee en ze kunnen zichzelf dat kunnen inbrengen. Eigenlijk zeg je gewoon in één zo’n tekst. Kan je echt op verschillende niveaus met elkaar werken. Maar je blijft ook ergens bij elkaar op een bepaalde manier. Het is eigenlijk een voorbeeld voor de samenleving zit nu te bedenken. Maak ik het nou weer te romantisch?
Iris
Nee, je leest. Sommigen moeten even op gang geholpen worden. Wat ik net zei. Met een clubje. En dat doe ik ook niet altijd. Maar je ziet ze glunderen. Omdat ik heb al vragen aan hun gesteld. Waarvan ze dachten. Sommigen wisten het antwoord. Maar soms gaan we erover praten. Leg ik het uit. Dan ga ik klassikaal die vraag stellen. En dan steken ze trots hun hand op van. Ik weet dit. Want ik weet hier al iets van. Ja, dat is natuurlijk super mooi. Dan leeft het voor hen ook. Zijn ze ook gemotiveerd om mee te doen. En inderdaad, je leest met z’n allen. Dezelfde tekst, ongeacht die niveau.
Jan Jaap
Jij doet het. Je hebt het ook gedaan. Maar je begeleidt ook scholen. Wat vraagt dat om dit te begeleiden?
Jolijn
Ik denk het geven van vertrouwen aan leerkrachten, aan docenten. Vertrouwen er nou gewoon even op dat iedereen dit kan. En ga het eerst eens één keer doen. Ik kom al jaren op studiedagen van het LOWAN. Dus de organisatie voor nieuwkomersonderwijs. En daar geven we ook al enkele jaren een workshop Rijke Teksten. En daar doen wij dan met de leerkrachten. Dat doen wij sowieso op trainingen. Doen wij met de leerkrachten de les die je ook kan doen met de kinderen. En steevast hoor ik. Dat hoor ik binnen nieuwkomersonderwijs. Maar ook binnen regulier onderwijs. Oh, maar dit kunnen mijn kinderen niet. Want die heeft dit en die heeft dat. En nee, dit is te moeilijk. En dit woord snappen ze niet. Mijn antwoord is steevast. Probeer het eens. Ga het eens doen. En dan zul je zien dat ze wel mee kunnen. En dat is ook zo. Ik kreeg na de laatste studiedag op het LOWAN. Kreeg ik meerdere mailtjes van mensen die zeiden. Nou ik heb dit gedaan. En ze snappen het gewoon. Natuurlijk snappen ze het. Je kijkt een filmpje erover. Je praat erover. Je leest de tekst zelf voor. Het is interessant. Het is interessanter dan veel teksten. in technisch leesmethode staan. Ja, ze snappen het. Ze willen het ook graag snappen.
Iris
Je kan heel goed hoge verwachtingen daarin stellen. Je hoeft niet bang te zijn. Want wat Jolijn het zegt, ze halen er altijd iets uit. Als jij het op die vaste manier aanbiedt en ze helpt, dan halen ze er altijd iets uit. Bij ons op school, ik denk dat wij zo’n vijf of zes jaar geleden begonnen zijn, omdat we vonden dat ons begrijpend lezenonderwijs een impuls nodig had, een boost wat meer passend was bij ons OGO-onderwijs, zijn we echt begonnen met rijke teksten. Wat zijn rijke teksten en hoe zetten wij die dus in bij die tekstlessen… waar Jolijn het over heeft. Dat hebben we eigenlijk samen gedaan met Stichting Taalvorming. En als wij dan scholing gaven, deden we het ook op die manier… dat de leerkrachten ervaren de les. En die zeiden, oh leuk, dat ga ik doen. Dus dat is al, als we al die…
Jolijn
Te zien dat het werkt.
Iris
Dat is misschien door ons onderwijs al. En omdat we al heel lang met Stichting Taalvorming werken… zeggen zij nu van die teksten, oh dat ga ik doen. Oh zo kan dat.
Jolijn
Op het moment dat wij een voorbeeldles geven. En leerkrachten zien dat kinderen daar goed op reageren. Dan krijgen ze dat vertrouwen. En dat vertrouwen hoeft echt niet altijd vanuit een voorbeeldles te komen. Maar als je het hebt over onze begeleiding. Moeten we vooral dat vertrouwen ook geven. Veel voorbeelden geven. Ook bijvoorbeeld teksten. Je kan prima met een groep 6 of een groep 5. Ook met een populatie kinderen. Die veelal vanuit huis een andere taal gespreken. Kun je prima een beschouwing schrijven. Beschouwen is namelijk, nou ja, als je het hebt met kinderen over, twijfel je wel eens ergens over. Toevallig heb ik dat vorige week in een voorbeeldles in Hoogeveen gedaan op een school. Twijfel je wel eens ergens over. En toen zei een meisje, ja, ik twijfelde op mijn kinderfeestje. Of ik nou een slaapfeestje ga houden of een knutselfeestje. Toen zei ik, nou, wat is de ene kant? Waarom zou je de ene kant kiezen? Ja, omdat bij een slaapfeestje duurt het langer. Oké, maar wat is dan de andere kant?
Waarom zou je dan voor de knutselfeestje gaan? Ja, dat is heel gezellig. Oké, en wat is het uiteindelijk geworden? Ja, ik heb toch gekozen voor een slaapfeestje omdat het het langs duurde. Nou, dan heb je eigenlijk de hele structuur van een beschouwing al in een notendop met ze gedaan. En dan kan je die verbinding heel makkelijk leggen naar het thema waar ze al langer mee bezig zijn. We moeten vooral niet doen alsof het allemaal heel gek en heel… Nee, betogen hetzelfde. Kinderen van twee doen niks anders dan betogen. Ik wil.
Iris
Ik weet dat ik een aantal jaar geleden over de middeleeuwen. Dus met de kinderen voor het eerst een betoog ging doen. Want ik heb daarvoor groep vijf en groep drie gedaan. Toen dacht ik, oh een betoog. Ik weet dat ik dat vroeger zelf niet leuk vond. Dat gebeurde pas op de middelbare school denk ik. In de eerste dat ik een betoog moest schrijven.
Jan Jaap
Schrikkelijk.
Iris
Wat is dit saai. En inderdaad onderwerpen die uit de lucht kwamen vallen.
Jolijn
Euthanasie.
Iris
Die helemaal niet interessant vond misschien. Ja nou. En nu dacht ik, nou ik ga dat in de steiger zetten. Ik ga het met ze bespreken. Ik zei, jongens, stel jullie willen vandaag langer buiten spelen. Wat voor argumenten hebben jullie? Wat bedoel je, juf? Ik zei, hoe kun je mij overtuigen? Ik begrip overtuigen. Nou, konden ze heel goed. Zij konden heel goed vertellen. Ja, het is leuk. We kunnen samen spelen, samen werken. Frisse lucht, het is gezond. Ik zei, nou, wat jullie nu doen, dat zijn allemaal argumenten geven. Nou, zo maak je die stappen. Stel je criteria op naar zo’n betoog. En ze vonden het leuk. Juf, waar nu mogen we weer aan het betoog werken? Nou. En dan gingen ze zelf drie onderdelen kiezen uit de middeleeuwen. De een koos de pest, de ander koos het gilde. Waar ligt hun interesse weer in die middeleeuwen? Daar doen ze onderzoek naar en dan gaan ze vertellen… ja, het leven nu is veel beter. Of nee, het leven toen was veel beter, want je mocht al vroeg werken.
Jan Jaap
Ik word super enthousiast en ik heb ook meteen al die kinderen bij jou in de klas… en aan deze manier aan de slag gaan. Toch kom ik ook wel scholen tegen. Ik heb weinig tijd of ik moet aan dit of aan dat werken. Even die keerzijde, want die is vrij dominant.
Iris
Dat snap ik ook.
Jan Jaap
In het onderwijs, maar jullie vertrekken eigenlijk van een andere kant. Hoe kijken jullie naar het ik moeten en het verantwoorden?
Iris
Ik denk dat je een directie nodig hebt. De visie moet er zijn. De visie moet er zijn dat je het wil. En neem hulp in handen. Wij hebben de Stichting Taalvorming daarvoor ingeschakeld. Iemand die je daarin meeneemt, waardoor je het kan opzetten. Waardoor je het kan borgen. En er moet vertrouwen zijn vanuit je directie. Als dit het speerpunt is, dan kan er niet voor alles evenveel aandacht zijn dat jaar. Dat werkt heel goed mee. En dat er voorbeeldlessen gegeven worden in de klassen. Dat je het niet meteen zelf hoeft te doen. Je mag eerst kijken hoe het in jouw klas eraan toe gaat. Is er meer nodig? Dan ga je met de taalcoördinator in gesprek. Wat kun je me helpen? We hebben momenten dat we samen lessen voor gaan bereiden. Ja, hebben we afgelopen jaar gemerkt, dat is gewoon het allerbelangrijkste bij ons. Zijn we achtergekomen in ons team, tijd. Dus wat jij net noemt, we hebben die tijd echt nodig als we dit goed willen blijven doen.
Jan Jaap
Dat is ook gezamenlijk. We hebben een gezamenlijke focus vanuit visie. We kijken zo naar het kind. We willen zo dat hij gaat leren.
Iris
Precies.
Jan Jaap
En je stut het ook echt met z’n allen.
Iris
Ja, en dan kan het.
Jan Jaap
Jij begrijpt veel scholen. Wat zie jij aanvullend naast visie?
Jolijn
Nou, dat wat jij net zegt over we hebben te weinig tijd en hoe past dat in mijn rooster. Ja, dat is een hele bekende twijfel [?].
Jan Jaap
Drogreden misschien?
Jolijn
Nou ja, ik snap hem wel. Ik heb natuurlijk ook zelf voor de klas gestaan. Als je gewoon eens gaat kijken, dat heb ik ook wel eens met scholen gedaan. Ga nou eens gewoon even kijken naar je weekrooster. En wat blijft er staan als je eigenlijk alles thema noemt? Kijk, rekenonderwijs, en dat is ook hier op de Achthoek. Daar is op de meeste scholen, eigenlijk op alle scholen die wij begeleiden… ook hier op de Achthoek, een aparte rekenmethode voor. Tuurlijk kan je rekenen tot een bepaald niveau. Kan je dat thematisch aanbieden. Ik ben geen rekenexpert, maar ergens houdt dat op. Je kan niet eindeloos… Je kan het nog steeds betrekken in je thema, bij zo’n soepthema bijvoorbeeld. Maar je kan niet alles doen binnen je thema. Spelling is op veel scholen die wij begeleiden een apart onderdeel. Je hebt de gym. Nou.
Jan Jaap
De rest kan je geïntegreerd aanbieden.
Jolijn
Ik noemde het gewoon thema op mijn bord. En dat adviseer ik ook scholen. Je bent gewoon bezig met thematisch onderwijs. En wat je daarin precies doet. Dat verschuift ook nog wel een beetje. Kijk in het begin van een thema. Ben je bijvoorbeeld veel meer bezig met input. Dus rijke teksten lezen. Veel praten over de kennis die je ontvangt. Veel lezen. Eigen boek. Voorleesboek. Staat dan nog aan het begin natuurlijk. Terwijl je richting het einde van het thema. Heb je al die kennis opgedaan. Kan je meer gaan schrijven. En ga je in die laatste twee weken misschien wel veel minder lezen. Of misschien wel niet. Niet lezen. Wel natuurlijk je eigen leesboek. Wel natuurlijk blijven voorlezen. Maar heb je misschien niet meer de rijke teksten nodig. Om nog meer kennis te vergaren. En kan je juist meer gaan schrijven. En dan heb ik het over een groter schrijfproduct. Zoals een betoog, een verklaring. Of iets dergelijks. Dus dat verschuift binnen je thema. Nou, dus als je heel strak zit op ik moet dit elke week doen en dit elke week doen. Ja, je moet ook kijken wat je thema daarin nodig heeft. En daar zit een wat natuurlijker opbouw in dan ik doe elke week precies hetzelfde.
Iris
Ja, dat is inderdaad. Zo werkt het niet. Nee, dat is wel inderdaad zo. Ja, om weer terug te komen op die nieuwe collega. Die vroeg, oh ja, en wat ga je dan volgende week doen? Ik zei, nou dat weet ik dus nog niet precies. Want ik weet niet helemaal. Gaan de kinderen aan op legendes? Het was thema diep zee. Atlantis, de Titanic. Gaan ze de kant op van de goede doelen, de plastic soep? Of gaan ze de kant op van dieren? Dus ik zeg, ik weet het nog niet helemaal. Ik moet aan de hand van die rijke teksten en andere activiteiten kijken… waar ze het meest op aangaan. En dat werden uiteindelijk de diepzeedieren. En dan ga je daar weer op verder…
Jan Jaap
Dus je kijkt wat zich aandient en daarin stap je dan voor. En waar loop je nou eigenlijk tegenaan als je zo’n proces aangaat? Want het klinkt super ideaal en gaat helemaal vanuit de beleving van het kind. En ze gaan eigenlijk bijna automatisch lezen, leren, volgende stappen maken. Maar waar loop je dan vervolgens tegenaan? Of wat zijn dan dingen die het voor jou dan weer ingewikkeld maken? Of loop je nergens tegenaan?
Iris
Natuurlijk loop je tegen dingen aan. Maar ik kan me niet nu… En dat is niet omdat ik het dan ook weer zo wil romanticeren. Maar het is wel… Ik vind het het allerleukste om op deze manier onderwijs te geven. Dus wat ik net al zei, ik kijk ook met die bril. Als ik weet, oké. Natuurlijk, ik heb wel zelf met mijn collega’s gekozen. Oké, we doen iets met legendes. Dat hebben wij wel. En dieren. En goede doelen. Wij hebben die drie startactiviteiten bedacht. En dan kijk je wat de kinderen gaan doen. Ja, waar loop je dan tegenaan? Het enige is dan tijd. Want ik zou nog wel meer willen. Ik had dat er nog meer uit kunnen halen. Oh, die had ik nog meer willen verdiepen. Of dat ik denk, ik heb daar net niet… Daar had ik nog wat meer mee willen doen. Ja, dat is uit enthousiasme. Maar dat komt ook… Je kan altijd nog meer.
Jolijn
Ik denk dat, kijk jij weet heel goed wat je doet. En daar heb je ook vertrouwen in. En ik denk waar teams nog wel tegenaan lopen. En ook directies als het gaat om thematisch werken. Je moet inderdaad één starten met een gezamenlijk doel. Dit gaan wij doen. En niet dan duizend dingen tegelijk. Dat kan niet. Je moet daar even de tijd voor nemen. Stap voor stap kan je dingen aanpakken. Het vertrouwen daarin is belangrijk. En op het moment dat jij al twintig jaar een taalmethode, een technisch leesmethode, een begrijpend leesmethode hebt gevolgd. En er wordt ineens gezegd, ach, kan je je best loslaten. Ga maar eens gewoon twintig minuten per dag voorlezen. Niet als extraatje, niet aan het einde van de dag. Niet tijdens het eten en drinken, maar gewoon voorlezen. En dat is niet voor de, ja, het is ook voor de leuk.
Iris
Want het is hartstikke leuk. Maar het is ook taalonderwijs.
Jolijn
Maar je mag het gewoon taal noemen op je schema.
Iris
Ja.
Jolijn
Nou, daar krijgen mensen gewoon ook een beetje een error van. En dat begrijp ik ook wel. Omdat je jarenlang hebt gehoord.
Iris
Zo moet het.
Jolijn
Ja, dat jij een les over spreekwoorden moet geven. Dat hoeft natuurlijk niet. En dan kan je ineens heel bang worden over… Haal ik wel alles? Doe ik wel alles? Doe ik het wel goed? Ben ik niet iets vergeten? Waar zijn die hiaten? Je moet ook een beetje vertrouwen op dat als jij 20 minuten per dag minstens voorleest… de kinderen veel zelf laat lezen en dan ook echt met hen meedenkt over welke boeken je leest. En je instructiegroep is hier niet de groep die het slechtste technisch leesniveau heeft… Maar vooral de groep die niet gemotiveerd is. Want je wil natuurlijk niet dat kinderen in een half uur tijd vier boeken uit de bibliotheek halen. En nog drie keer naar de wc gaan en een waterflesje vullen. Want dan missen ze enorm veel onderwijstijd. Als je daarnaast gewoon veel teksten met ze leest en erover schrijft. Heb je ook het vertrouwen nodig dat je daarin alles dus aanbiedt. En tuurlijk moet je dan letten op dat je verschillende soorten teksten aanbiedt.
Dat je verschillende soorten teksten schrijft. Dat je gesprekken met ze voert over wat vind je interessant en wat niet. En hoe zit het met de personages in jouw boek. Dus natuurlijk moet je daar een hoop bij doen. Maar je moet daarin ook vertrouwen dat dat goed is. En dat vinden veel mensen die dus echt gewend zijn. Dat dat in een handleiding staat elke dag. Vinden dat lastig en dat kan ik me heel goed voorstellen.
Iris
Dat snap ik heel goed. Dat is je vertrouwde omgeving, je manier hoe je werkt. En iedere verandering kost tijd, kan spannend zijn. Ik denk dat daardoor die visie zo belangrijk is. Dat je samen, dat het niet van het een op ander moment is. Je moet een team daarin meenemen. Je moet het samen doen. Je moet inzichten geven waarom het zo mooi is. En waarom het zo betekenisvol is.
Jolijn
En dat samen voorbereiden is heel belangrijk. De ene leerkracht schudt een les rondom een rijke tekst. Gewoon wat makkelijker uit de mouw dan de ander. En wij proberen daar met Taalvorming heel veel houvast in te bieden. Dus je hoeft niet bij elke tekst het wiel uit te vinden. Je hoeft niet bij elk thema opnieuw helemaal alles te bedenken. Dus het veel houvast in wat we doen. Veel vaste opbouw. En omdat het wordt niet saai. Omdat het dus wel elke keer een ander onderwerp is. Elke keer een andere tekst. Lijkt het totaal niet op de les die je daarvoor deed. Dus er is eigenlijk nog nooit een kind geweest die tegen mij heeft gezegd.
Jan Jaap
Gaan we een eerder betoog doen?
Jolijn
Dit doen we al de hele tijd.
Iris
Dat komt omdat het inderdaad een ander onderwerp is. Dus je stelt ook weer andere vragen. Maar je stelt wel vragen. En kinderen mogen erover praten. Maar ze praten steeds.
Jolijn
En het zit in dezelfde soort kadans.
Iris
Ja, het is een soort didactiek die je steeds eigenlijk op een rijke tekst kan toepassen.
Jan Jaap
Hé Iris, neem even mee. Het vraagt volgens mij ook veel van jou. Want je bent en bezig om dat onderwijs te ontwerpen. En je bent bezig om bij de kinderen aan te sluiten bij hun ontwikkeling. En tegelijkertijd heb je ook nog even al die verschillende niveaus. En dan moet je daar en zicht op hebben. En je bent ook ergens de hele dag regisseur. We slaan allemaal deze bladzijden open vanuit het boek. Hoe kan je al die verschillende rollen op een dag bij elkaar houden? En even de luisteraar kan je niet zien, maar je ziet er ook nog heel ontspannen uit. Hoe hou je die ontspannenheid? En even terug naar het vertrouwen waar je lijn het zo mooi over heeft. Ze zegt, we bieden vooral vertrouwen. Hoe kan je echt vanuit het vertrouwen je meesterschap in de klas een plek geven? Hoe doe je dat?
Iris
Poeh, ja. Je doet het, ja. Hoe doe ik dat? Ik denk dat ik daar steeds weer een beetje hetzelfde op terug blijf komen. Dat komt omdat ik weet dat de directie achter mij staat. Ik voel heel veel vertrouwen in mij als leerkracht. Ik voel dat ook als taalcoördinator zijnde. En ik voel dat ook vanuit mijn team. Dat we begonnen vijf jaar geleden met die scholing. Denk ik dat we het team heel goed hebben geïnformeerd. Hebben meegenomen in we gaan dit doen.
Jolijn
Zie je het ook niet in de kinderen?
Iris
Ja.
Jolijn
Dat dat natuurlijk ook vertrouwen biedt?
Iris
Ja. Wat bedoel je? Nou, dat was eigenlijk jouw eerste vraag volgens mij. Wat zie je nou al die afgelopen jaren bij de kinderen? Dat ze gemotiveerd zijn, dat ze leren. Dat ze erover praten. Dat ze in die bril van het thema naar het leven kijken. Dat maakt het voor mij al dat ik de helft doe. De kinderen doen de andere helft van het onderwijs. Dat klinkt heel gek. Maar door het OGO-onderwijs laat je heel veel uit de kinderen komen. Dus de kinderen bedenken. Juf, we moeten eigenlijk ook nog een goed doel met een fooiepot op de balie zetten bij ons zee-aquarium. Juf, we moeten dit doen. Zullen we dan een quiz bedenken dat als de bezoekers komen… zo ook een platte grond?
Jolijn
Zo zijn die kinderen hier ook opgevoed. Ja,
Iris
Want dat kennen ze vanaf groep 1 en 2.
Jolijn
En het wordt nergens weggehaald.
Iris
Nee, want… En dat is hetzelfde met een taalronde. Dat doen ze ook al in groep 1 en 2. Dus daar leren ze over hun ervaringen te tekenen. Sommigen al schrijven. En de leerkracht schrijft daarbij. Vertel eens hierover. En dat gaat in groep 3. Is dat een hele mooie doorgaande lijn? Waardoor er dus zoveel uit die kinderen komt. En als het een keer niet gebeurt, dan weet je dat je thema niet goed is. Dat je een andere afslag moet maken. Ja, dat is me wel eens gebeurd. Zeker in het begin wel eens. Dat we dachten, oh, dit is dan leuk.
Jolijn
En dat kan je ook niet van jezelf verwachten. Het is niet altijd een tien.
Iris
Nee.
Jolijn
En dat is ook niet erg.
Jan Jaap
Het is het leven zelf, hè?
Jolijn
Ja.
Iris
Dat is het. We halen het echte leven naar binnen in de school.
Jan Jaap
Jolijn, je hebt begeleid veel scholen. Maar hoe begin je nou hier aan?
Jolijn
Ja, dat is een goede vraag. Kijk, er zijn scholen die komen meestal met twee soorten vragen bij Taalvorming. Of wij werken thematisch, maar we missen houvast. Waardoor het een soort… Ja, we doen allemaal wel wat. Er is geen lijn in wat we doen. En iedereen vindt het wiel uit. Elke thema. Plus, als er nieuwe mensen komen, kunnen we ze niet meenemen. Of de vraag is… Wij willen meer thematisch werken. Help ons. En eigenlijk zijn in beide gevallen, is het zo dat we met de school in gesprek gaan en kijken. Oké, wat is nou het passendst om mee te beginnen? En dat kan ofwel het vertrekpunt zijn vanuit de taalronde, dus vanuit de schrijfkant. Of het vertrekpunt vanuit de rijke teksten. Dat is heel erg zoekende in wat past op dat moment het beste bij een school. Op het moment dat een school echt helemaal methodisch nog werkt, is het vaak fijn om te beginnen met het schrijven. Want zo’n taalronde, dus het schrijven en praten over je eigen ervaringen, die kan je altijd doen.
Daar kun je altijd mee beginnen. Dat is van groep 1 tot en met 8 eigenlijk min of meer hetzelfde. Daar kun je altijd een start mee maken. Of je nou nog de methodes hebt als houvast of niet. Dus dat is vaak waar we mee starten. En dan is een logisch vervolg dat je de genre taalronde gaat doen. Dus meer het schrijven over kennisvakken binnen die genres. Zoals betoog, beschouwing, verklaring enzovoort. Dat is vaak een hele logische stap. En ook omdat de taalronde heeft bepaalde werkvormen. De taalronde aan zich is geen hogere wiskunde. Maar het juiste onderwerp kiezen. Het goed doorvragen bij kinderen. Dat vraagt wat meer oefening. En binnen die genre taalronde zie je weer dezelfde soort stappen terugkomen. Dus dat is heel makkelijk te implementeren op een school. Om vervolgens door te gaan met die rijke teksten. Wat dan weer heel goed past. Omdat je dan dus binnen die rijke teksten die zaakvakken aan kan tikken. Waardoor ook dat schrijfonderwijs weer beter wordt. Het past ook gewoon allemaal bij elkaar.
Je kan ook bij ons, bij Taalvorming met al onze methodieken. Kun je het niet los van elkaar zien. Want ook binnen de genre taalronde zit. Bij het schrijven van een betoog bijvoorbeeld. Ben je heel erg aan het kijken wat is de structuur van een tekst. Welke signaalwoorden zitten hierbij. Hoeveel alinea’s heeft het. Wat is eigenlijk het tekstdoel waar Iris het net over had. Over het overtuigen. Daarmee ben je veel meer bezig bij het schrijfonderwijs. Dan dat je daarmee bezig bent bij de rijke tekstlessen. Want dan staat juist de inhoud veel meer centraal. En niet dat technische gedeelte. Over hoe zo’n tekst is opgebouwd. Wij starten vaak met een taalronde in een begeleidingstraject. Soms zijn dat voorbeeldlessen. Vaak zijn dat studiedagen of werksessies. Er zit ook vaak samen voorbereiden bij. Want dat is vaak het lastigste. Kijk, we kunnen het doen. En dan denk je, oh, simpel. En dan moet je het zelf doen. En dan weet je het even niet meer. En dat is natuurlijk ook iets heel normaals.
Iris
Ja, en dan is het zonde als het zou verwateren. Want jij zei, het klinkt op de achthoek alsof het gaat superveel goed. Maar wij zijn ook nog steeds wel ieder jaar opnieuw aan het kijken. Wat heeft het team nodig om het door te blijven zetten en om het te blijven borgen? Want het is zonde als je ergens aan begint met vol goede moed. En het blijft niet hangen of het verwatert. En met zoiets nieuws of als het op jouw school een grote verandering is. Is het wel belangrijk dat daar tijd voor gemaakt wordt. En dat er echt wel gekeken wordt in de jaarplanning. We vinden dit belangrijk. Dus we maken daar tijd voor.
Jolijn
En ik denk dat samen begeleiden daarin echt ongelooflijk belangrijk is. Samen voorbereiden. Omdat je dan zorgt dat het levend gehouden wordt. Want leerkrachten zijn gewoon ontzettend druk. Hun main job is gewoon voor de klas staan. Dat is bijna de hele dag. En dan heb je daarna nog een uurtje of anderhalf over. En dan ben je eigenlijk ook gewoon best wel kapot soms.
Iris
Ja, en je hebt ook heel veel andere dingen. Je hebt oudergesprekken. Je hebt je leerlingvolgsysteem. Je hebt allerlei dingen natuurlijk die…
Jolijn
Voorgaan misschien wel op je lesvoorbereidingen.
Jan Jaap
Dat klinkt eigenlijk gewoon heel logisch.
Jolijn
Samen voorbereiden is echt… En het is vanuit Taalvorming heel prettig om dan teams… die we bijvoorbeeld al een tijdje begeleiden. Zoals de Achthoek, maar zo zijn er meer. Om daar dat samen begeleiden nog steeds hoog te houden. Niet alleen om de teams aan te blijven zetten en ze gemotiveerd te houden. Maar ook om weer even een andere hoek te zien. Oh jongens, hebben jullie eigenlijk wel over poëzie nagedacht? Hebben jullie eigenlijk al wel tekstlessen gedaan vanuit gewoon het voorleesboek? Heb je daar al eens een keer gewoon een paar pagina’s uitgekopieerd?
Iris
Gewoon een stukje input geven. Tien jaar al. We zijn ooit begonnen met Stichting Taalvorming om in te implementeren van de taalronde. Maar we werken nog steeds ieder jaar sinds ik taalcoördinator ben. En we ieder jaar hebben contact met Stichting Taalvorming. We bereiden samen scholing voor. En we kijken weer vooruit en we blikken terug. Wat hebben we nu behaald dit jaar in het team? En dat is het belangrijkste, dat we het echt aan het team vragen. En waar is behoefte aan? Dit jaar zijn we erachter gekomen. Oké, dus echt behoefte aan samen voorbereiden. En voor sommige collega’s die zeggen. Ik wil toch ook nog voorbeeldlessen zien. Ik heb die inspiratie nodig.
Jan Jaap
Je zegt, we kijken terug, we kijken vooruit. We waren net begonnen zeven jaar geleden. Was ik hier bij aan de klas. En toen waren jullie eigenlijk het eerste jaar mee bezig. Waar ben je over zeven jaar? Als je vooruit kijkt.
Iris
Daar heb ik nog nooit over nagedacht. Nou, misschien doe ik wel meer dan alleen het in de klas doen. want ik merk dat ik er heel enthousiast van word om hierover te vertellen en om te delen en ik heb ook wel eens vaker met Jolijn iets gedeeld we hebben samen een keer college gegeven we hebben een keer artikel geschreven daar word ik wel blij van dus misschien ben ik over zeven jaar wel aan het verspreiden
Jolijn
Het is gewoon zo leuk om het zelf te doen dat het ook leuk is om het aan anderen te vertellen en te laten zien dat het anders kan ik denk dat je gewoon als leerkracht geldt eigenlijk voor alle leerkrachten die we begeleiden hebben zoveel meer plezier in het geven van onderwijs. Omdat je er zelf ook veel meer uithaalt. Het is ook voor jezelf heel interessant om binnen een thema te werken. Ik weet allerlei onzinnige dingen. Ik ben een soort feitjesmachine geworden van al die thema’s die je doet. En van alle teksten die ik inmiddels voor Taalvorming zoek. Voor voorbeeldlessen en zo. Ik vind dat zelf ook heel leuk. Ik leer allemaal dingen die ik anders niet zou weten. Er is ook geen dag hetzelfde, er is geen jaar hetzelfde.
Jan Jaap
Er is geen kind hetzelfde.
Jolijn
Ook niet.
Jan Jaap
Mag ik jullie danken voor jullie ontzettend enthousiaste verhaal over dat taal eigenlijk een zaak is van alle vakken.
Iris
Heel graag gedaan.
Jan Jaap
Dank je wel.
Jolijn
Dank je.
Jan Jaap
Meer podcastafleveringen van Meesterwerk zijn te beluisteren via Spotify, iTunes of kijk op janjaaphubeek.nl.





