Quaco

Wat het betekent voor pedagogiek en onderwijs

Ik heb in Suriname lesgegeven. Daar is dit verleden geen hoofdstuk in een methode. Het is familiegeschiedenis, en straatnamen, en plantages die je kunt bezoeken. In de Nederlandse klas wordt het vaak verteld vanuit de bronnen die er zijn: die van planters, bestuurders en militairen. Quaco draait dat om. Je kijkt mee met een kind dat wordt weggerukt bij zijn familie, later bij zijn broer, verkocht, uitgeleend en meegenomen.

Wat ik pedagogisch het interessantst vind, is de spanning die in het boek zelf zit. Quaco vertelt, maar zijn stem is gereconstrueerd uit het verslag van de man (John Stedman) die hem in dienst had. Dat is erg sterk. Het is precies het gesprek dat je in de klas wilt voeren. Wie mag vertellen? Wat weten we eigenlijk van Quaco, en wat vullen we in? Zo wordt de strip meer dan een geschiedenisles. Het wordt een oefening in kijken vanuit de ander, en in de bescheidenheid die daarbij hoort. Je kunt nooit helemaal door de ogen van een ander kijken. Je kunt wel leren merken wiens ogen ontbreken.

De vorm helpt. Een strip werkt op vier niveaus: beeld, dialoog, denkwolk en boventekst. Een leerling die minder makkelijk leest, volgt het verhaal via de tekeningen. Een ander gaat de diepte in via de tekst en het dossier achterin de herziene uitgave. Zo kan een hele klas met hetzelfde boek werken. Dat is voor mij de kern van een cultureel responsieve school: niet voor iedere groep een eigen verhaal, maar een gedeeld verhaal waar iedereen met een eigen geschiedenis aan tafel kan komen. In veel klassen zit een leerling voor wie dit over overgrootouders gaat naast een leerling die er nooit van hoorde. Dat vraagt iets van de leraar. Die klas is geen neutrale ruimte.

De laatste pagina’s van het boek zitten vol extra informatie en bronnen, een tijdlijn. Het maakt voor leerlingen heel inzichtelijk wanneer dit allemaal speelde. Oók voor de docent.