
Boek · 2026
Soms willen ze liever zelf rondkijken
Opvoeden in de digitale wereld
Arie de Bruin (eindredactie), Janusz Korczak Stichting
Met een bijdrage van Jan Jaap Hubeek: hoofdstuk 3, Mens blijven tussen systemen
Waar het over gaat
De titel komt van Janusz Korczak, die ruim honderd jaar geleden schreef dat het kind een vreemdeling is: het wil soms liever zelf rondkijken, maar het heeft ook iemand nodig die het gidst. Dit jaarboek van de Janusz Korczak Stichting legt die gedachte naast de digitale wereld van nu, met smartphones, sociale media, algoritmes, influencers en AI. Wie is daarin de gids, als volwassenen zelf nog moeten wennen aan wat voor kinderen vanzelfsprekend is?
Het boek bundelt essays, gesprekken, gedichten en columns. Na een inleiding van Arie de Bruin over het gedachtegoed van Korczak komen kinderen zelf aan het woord, in gesprek met Kindercorrespondent Tako Rietveld. Daarna volgen onder anderen Micha de Winter (mee op reis gaan in de wereld van kinderen), Gert Biesta (pedagogiek als maatschappijkritiek), Bert Wienen (ouder-controle-apps en een klimaat van toezicht), Heleen Bouwmans en Gertjan Kleinpaste (deskilling en cognitieve offloading), Gerdien Bertram-Troost en Remco Pijpers, Joop Berding, Peter te Riele, Felienne Hermans en Daisy Mertens. Er zijn gedichten van Joke van Leeuwen en Arie de Bruin en een column van Jacques Vriens.
Hoofdstuk 3, Mens blijven tussen systemen, is mijn bijdrage aan dit jaarboek. Het gaat over de belofte en de schaduwzijde van AI, en over het kind als subject: Korczak in het AI-tijdperk.
“Het kind is een vreemdeling: het verstaat de taal niet, weet niet hoe de straten lopen, kent de wetten en gebruiken niet. Soms wil het liever zelf rondkijken; als het moeilijk wordt, vraagt het om een aanwijzing, om raad. Het heeft iemand nodig die hem gidst en beleefd zijn vragen beantwoordt.”
Janusz Korczak, geciteerd in het voorwoord, p. 9
Wat het betekent voor pedagogiek en onderwijs
Het boek kiest geen kant in het debat over schermverboden of digitalisering. Het verschuift de vraag: niet hoe je kinderen tegen de digitale wereld beschermt of erop voorbereidt, maar hoe je als volwassene naast hen staat terwijl ze die wereld verkennen. Korczaks uitgangspunt dat kinderen nu al mensen zijn, en niet pas de mensen van morgen, loopt als rode draad door de bijdragen.
Voor scholen raakt dat aan de vraag waartoe onderwijs is. Naast kwalificatie en socialisatie gaat het, met Biesta, om subjectificatie: kinderen die als kritisch subject kunnen staan in een wereld van commerciële platforms die om hun aandacht vragen. Arie de Bruin wijst in zijn inleiding op de paradox dat kinderen fysiek steeds beter worden beschermd, terwijl ze digitaal vaak alleen worden gelaten.
“Hoe zorgen we dat wij geen object worden van de commerciële belangen van techreuzen, dat wijzelf en onze kinderen als kritisch subject in deze wereld staan?”
Voorwoord, p. 9
Welke vragen roept het op?
- Wie is in jouw school of gezin de gids in de digitale wereld, en kent die gids daar zelf de weg?
- Waar beschermen we kinderen uit angst, en ontnemen we ze daarmee ervaringen die ze nodig hebben?
- Hoe vaak vragen we kinderen zelf wat zij online zien en meemaken?
- Wanneer wordt een kind object van een platform, en wat helpt het om subject te blijven?
Wat kunnen we ermee?
Het boek leent zich voor een teamgesprek of ouderavond. Lees samen één bijdrage, bijvoorbeeld het gesprek met de kinderen of het hoofdstuk van Bert Wienen over toezicht, en leg die naast de eigen afspraken over telefoons, schermtijd en AI.
Een eenvoudige eerste stap is kinderen zelf te bevragen, zoals de Kindercorrespondent doet: wat doen zij online, wat vinden ze lastig, en waar zouden zij AI wel en niet voor gebruiken?
Bekijk ook
Boek
Mens blijven tussen systemen
Het boek waar mijn hoofdstuk in deze bundel de titel aan ontleent.
Podcast
#197 Janusz Korczak en de radicale gelijkwaardigheid van kinderen
Het gesprek over Korczak in Meesterwerk.
Gegevens
| Titel | Soms willen ze liever zelf rondkijken |
| Ondertitel | Opvoeden in de digitale wereld |
| Eindredactie | Arie de Bruin |
| Redactie | Nina von der Assen, Arie de Bruin, Barbara de Kort, Frans van Kruining |
| Soort | Jaarboek, in samenwerking met de Janusz Korczak Stichting |
| Bijdrage Jan Jaap Hubeek | Hoofdstuk 3, Mens blijven tussen systemen (p. 29) |
| Uitgever | SWP, Amsterdam |
| Jaar | 2026 |
| Omvang | 120 pagina’s |
| ISBN | 978-90-8560-487-7 |
| Inkijkexemplaar | SWP (pdf) |
| APA 7 | De Bruin, A. (Red.). (2026). Soms willen ze liever zelf rondkijken: Opvoeden in de digitale wereld. SWP. |











