Co-intelligentie

Wat het betekent voor pedagogiek en onderwijs

In mijn boek Mens blijven tussen systemen verwijs ik naar Mollick, omdat hij helder uitlegt wat taalmodellen zijn en wat ze niet zijn. Hij schrijft het zelf: AI heeft geen enkel moreel besef. Dat is een nuttige zin voor iedere leraar die een chatbot in de klas zet.

Mollick is eerlijker dan veel AI-optimisten. Hij beschrijft de laagbetaalde werkers die de antwoorden van AI beoordelen en daarbij worden blootgesteld aan het ergste wat het internet te bieden heeft. Het is hetzelfde verhaal dat Madhumita Murgia vertelt. En hij eindigt bij onderwijs als voorwaarde voor een democratische toekomst met AI. Daar ben ik het mee eens.

Toch lees ik het boek met een vraag. Mollicks perspectief is dat van werk en productiviteit. AI maakt je sneller, beter, efficiënter. Salman Khan citeert hem precies daarom: leerlingen worden vaardiger en efficiënter schrijvers. Maar een school is geen werkplek. Een leerling die een tekst schrijft, levert geen product af. Die leert denken. In mijn boek pleit ik voor vertraging en onderbreking. Wat er snel kan, hoeft in de klas niet altijd snel.

Specifiek het volgende principe vind ik het lastigst: ‘Ga ervan uit dat dit de slechtste AI is die je ooit zult gebruiken.’ Het klinkt als een nuchtere constatering, maar het is ook een opdracht om je aan te passen aan wat komt. De vraag ‘waartoe’ – het onderwijs dient- verdwijnt dan achter de vraag ‘hoe’. Het nodigt gelijk uit tot ‘handelen’, je ‘moet’ er iets mee. En in de praktijk zie je dan dat er soms te snel wordt gehandeld en net iets te weinig de pedagogische en didactische bedoeling als uitgangspunt wordt genomen.
Zijn advies om ‘AI als een persoon’ te behandelen, verdient tegenspraak in de klas. Een kind dat een chatbot als leraar of coach leert zien, leert ook iets over wat een mens is. Wat is een leraar nog, als een machine die altijd antwoordt, nooit moe wordt en nooit iets terugvraagt dezelfde naam krijgt? Het risico is niet dat kinderen de machine voor een mens houden, maar dat ze de mens gaan meten aan de machine.

Mollick wil dat er altijd een mens in ‘de lus’ blijft: iemand die meekijkt, controleert wat de AI maakt en ingrijpt als het misgaat. Dat is een goed begin, maar pedagogisch té dun. In die rol is de leraar een controlepunt in een proces, iemand die output goedkeurt of afkeurt. Een leraar doet iets anders. Die kijkt niet alleen naar wat een kind maakt, maar naar het kind zelf. Die ziet wat een kind nodig heeft, ook als dat iets anders is dan wat het vraagt. Soms is dat geen beter antwoord, maar een betere vraag, of juist even niets.