Wat het betekent voor pedagogiek en onderwijs

Dit boek stemt tot nadenken. Khan wil dat een kind in een afgelegen dorp dezelfde hulp krijgt als een kind met een bijlesleraar. Zijn oplossing is een AI-tutor die iedereen, waar ook ter wereld, kan helpen. Een tutor die geen antwoorden geeft maar vragen stelt. Met eindeloos geduld, altijd beschikbaar, en altijd wetend wat de volgende stap is. Toch kiest Khan, zegt hij, altijd voor de leraar boven de technologie.

We herkennen ook, helaas, dat niet iedere leraar de kennis, tijd of aandacht heeft om die belofte waar te maken. Een AI-tutor kan daar een antwoord op zijn. Adaptieve systemen kunnen zeker bijdragen.

Toch roept het boek vragen op waar Mens blijven tussen systemen over gaat. In mijn boek beschrijf ik de keerzijde van individualisering: de neiging om een complex pedagogisch vraagstuk te herleiden tot een technische oplossing. Ieder kind achter een scherm, ieder kind op zijn eigen pad, en elke leerling leert vooral wat meetbaar is. Samen leren en informeel leren vallen buiten wat een AI-tutor verzorgt.

Khan begint bij een bekend probleem: de klas met zes niveaus, waarin de leraar iedereen in elk vak op het eigen niveau moet bedienen. Hij eindigt bij een product. Wat er tussen leraar en leerling gebeurt, wordt een kwestie van goed prompten. Trots vertelt hij hoe OpenAI GPT-4 liet toetsen op universitaire biologievragen. Maar een model dat een toets haalt, begrijpt daarmee nog geen leerling.

Het beeld van Aristoteles en Alexander zegt veel. Bij Khan is de klas een noodoplossing, de vervanger van wat eigenlijk een-op-een had moeten zijn. Ik zie dat anders. In mijn boek gebruik ik Hannah Arendts tafel in het midden: de gedeelde wereld die generaties verbindt en tegelijk scheidt. De klas is geen compromis. Het is de plek waar dertig kinderen samen naar dezelfde wereld kijken. School gaat niet alleen over toetsen en diploma’s. Wie alleen stuurt op meetbare voortgang, maakt van de school een selectie- of diplomafabriek.

Een persoonlijke tutor die met je meegaat, onthoudt, incheckt en je doelen bewaakt, is het tegenovergestelde van die tafel. AI biedt ondersteuning zonder onderbreking. Altijd geduldig, nooit vertraging, nooit een ander die iets anders ziet. Khan schrijft dat AI leerlingen tot vaardiger en efficiënter schrijvers maakt. Maar schrijven is ook denken, en denken vraagt juist vertraging. Wat wint een leerling aan een tekst die sneller af is?

En dan de vraag die ik ook bij Mirjam de Rijk stelde: wie heeft de regie? Khan Academy is een non-profit, maar Khanmigo draait op technologie van OpenAI, en Khan beschrijft nauwe banden met Microsoft en Google. De lancering werd afgestemd op de agenda van OpenAI. Dat maakt het boek niet onwaar. Het maakt het wel tot meer dan een onderwijsboek. Het raakt een maatschappelijke vraag: waarom gaan we nog naar school?